خانه / کاربرد GIS در بهداشت و سلامت (برای مطالب بیشتر اینجا کلیک کنید) / سیستم های اطلاعات جغرافیایی بهداشتی و درمانی HEALTH GIS

سیستم های اطلاعات جغرافیایی بهداشتی و درمانی HEALTH GIS

سیستم های اطلاعات جغرافیایی بهداشتی و درمانی HEALTH GIS

سیستم های اطلاعات جغرافیایی بهداشتی و درمانی


HEALTH  GIS

 

سلامت انسانها توسط عوامل مختلف محیطی و از جمله مکان زندگی آنان تحت تاثیر قرار می گیرد به گونه ای که می توان گفت مسایل مربوط به سلامت تقریباً همیشه ابعاد مکانی دارند. بررسی خصوصیات این مکانها(از جمله خصوصیات مردم شناختی و وجود عوامل خطر محیطی)، به منظور انجام مطالعات اپیدمیولوژیک بسیار حایز اهمیت است .

به طور کلی در حیطه سلامت، از GIS به عنوان یک ابزار کمکی بسیار مفید در موارد زیر استفاده می شود:

الف- پژوهش : در زمینه درک  نحوة توزیع و انتشار بیماریها و ارتباط آنها با عوامل محیطی ( مانند شرایط آب و هوایی، کیفیت آب، وضعیت بهداشتی، فعالیتهای کشاورزی و صنعتی، عوامل آلوده کننده محیط و …  )،  GIS می تواند کمک شایانی به پژوهشگران نماید .

GIS ابزار ارزشمندی در زمینه بررسی سبب شناسی بیماریها و مسایل بهداشتی است.

ب- آموزش ( بهداشت) : از آنجا که نقشه یک وسیله ارتباطی مناسب است، به پیشنهاد بعضی از صاحب نظران   می توان از آن در تهیه مواد آموزشی کمک گرفت، با کمک GIS می توان مطالب مفید، تاثیرگذار و روشنگرانه ای به منظور جلب مشارکت عمومی در برنامه های سلامت جامعه تهیه نمود . به طور کلی GIS از طریق کمک به درک بیشتر مردم از محیط زندگی خود، می تواند در توسعه جامعه موثر باشد .

 

ج- برنامه ریزی، پایش و ارزیابی برنامه های سلامت:

بسیاری از تصمیم گیریها در زمینه مراقبتها و برنامه ریزی های سلامت، با مسئله مکان در ارتباط هستند . به عنوان مثال تصمیم گیری در مورد اینکه مراکز بهداشتی بر اساس تعداد، تراکم و مشکلات بهداشتی مردم باید در چه مکانهایی ایجاد شوند و چه نوع خدماتی را به منظور پاسخ موثر به نیازهای بهداشتی منطقه باید ارایه کنند.   اینها مسایلی هستند که GIS از طریق تحلیل مکانی می تواند به حل آنها کمک کند . از طرف دیگر مشکلات و نیازهای بهداشتی مردم در مکانهای مختلف متفاوت است که این امر ضرورت استفاده از یک ابزار تحلیل کننده و در عین حال انعطاف پذیر همچون GIS را ایجاب می کند. همچنین مسئولین و دست اندرکاران امور بهداشتی می توانند از نقشه های تولید شده توسط GIS به عنوان یک ابزار سودمند در زمینه پایش و ارزشیابی استفاده کنند و از این طریق توزیع مکانی و تغییرات ایجاد شده در زمینه های مختلف ( مثل فراوانی بیماریها، وضعیت تسهیلات، شرایط نیروی انسانی و … ) را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهند . به هر حال پایش و ارزشیابی از اجزاء کلیدی برنامه های بهداشتی هستند و GIS از طریق نشان دادن وضعیت توزیع بیماریها و مشکلات بهداشتی، نحوه ارایه خدمات و وضعیت منابع موجود در شرایط زمانی و مکانی مشخص، پایش و ارزشیابی تاثیر برنامه ها را تسهیل کند .
نمونه هایی از کاربردهای GIS در علوم بهداشتی و پزشکی(HGIS):
هر چند برای استفاده از GIS در حیطه سلامت نمی توان حد و مرزی قایل شد اما در اینجا به نمونه هایی از کاربردهای آن در زمینة یاد شده اشاره می شود :
۱- بررسی و پیگیری روند شیوع و انتشار بیماریها ( مالاریا ، ایدز و … ) و سایر مسایل بهداشتی در طول دوره های زمانی
۲- تعیین مکانهای بحرانی و نقاط خطر به منظور کمک رسانی سریع و به موقع در موارد ضروری و اورژانس ، یافتن بهترین مکان برای ساخت یک مرکز فوریتهای پزشکی با توجه به اطلاعات حاصل شده توسط GISازنقاط دارای  بیشترین  تصادفات در یک جاده
۳- ارزیابی خطرات محیطی ( Environmental Hazards ) و میزان تماس (  Exposure ) با مواد آلوده کننده: با مکان یابی دقیق توسط GIS می توان مناسب ترین مکان را که کمترین آسیب زیست محیطی را وارد کند وبرای ساکنین یک منطقه دارای  کمترین خطرباشد را برای احداث یک کارخانه پیشنهاد نمود.
۴- طراحی و بهبود سیستم مراقبت بیماریها و تعیین گروهها و افراد در معرض خطر:با GPS نگاری مکان زندگی یا تجمع برخی بیماران خاص از قبیل بیماران مبتلا به ایدز یا هپاتیت می توان نقاط دارای بیشترین فراوانی را روی نقشه ترسیم نمود و در برنامه ریزی های بهداشتی آن را مد نظر قرار داد .
۵- تخصیص و توزیع مکانی منابع ( بودجه، نیروی انسانی، تجهیزات ) از طریق ارزیابی نیازهای بهداشتی منطقه ای
۶- تشخیص سریع اپیدمی ها و کنترل به موقع آنها:با تعیین مکان سکونت بیماران مبتلا به هنگام وقوع یک اپیدمی می توان نحوه گسترش آن بیماری را پیش بینی نموده و اقدامات پیشگیری کننده را به  مکان های در معرض خطر اختصاص داد.
۷- بهبود سیستم ثبت بیماریها و وقایع بهداشتی( ثبت سرطان، میزان موالید، میزان مرگ و میر، پوشش واکسیناسیون و …)
۸- یافتن ارتباط بین عوامل محیطی و بروز بعضی بیماریها ( پژوهش بهداشتی- پزشکی )
۹ -بهبود برنامه های غربالگری و پیگیریها از طریق دستیابی سریع تر و آسان تر به بیماران
۱۰- ایجاد یک شبکه ارتباطی مناسب و کارا بین مراکز و موسسات مختلف بهداشتی درمانی
۱۱- پایش و ارزشیابی برنامه ها و مداخلات بهداشتی و ارزیابی کمیت و کیفیت خدمات و میزان دسترسی مردم به آنها
۱۲- بهبود سیستم آمار و اطلاع رسانی و کمک به تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و مستندات
۱۳- پیش بینی وقایع بهداشتی با استفاده از شیوه های مدل سازی
۱۴- برنامه ریزی در عرصه خدمات بهداشتی- درمانی ( مکان یابی تسهیلات و مراکز ارایه خدمات، پیش بینی در طول زمان، ارزیابی وضعیت موجود و( …
۱۵- مسیر یابی به منظور امداد رسانی سریع و به موقع در زمان بروز حوادث و بلایای طبیعی و اورژانس های پزشکی
۱۶-مدیریت بحران در سوانح و حوادث
کاربردهای HGIS در بهداشت محیط
۱(کاربرد HGIS دربهداشت محیط در شرایط اضطراری:
پس از وقوع یک حادثه و پیش آمدن شرایط اضطراری خطرات زیادی بهداشت محیط منطقه آسیب دیده را تهدید میکند.از آن جمله میتوان به شیوع بیماریهای مختلف در زمان بروز زلزله یا سیل در منطقه،آلودگی آبهای سطحی و زیرزمینی و….اشاره کرد.علم HGIS میتواند با پیش بینی روند شیوع و سپس پیشرفت آلودگی ودر مراحل بعد با گزارش گیری دقیق از روند امداد رسانی و مبارزه با آن بیماری کمک قابل توجهی به بهداشت محیط در شرایط اضطراری نماید.

۲(کاربرد HGIS دربهداشت محیط در بهداشت آب و فاضلاب :
در صورت داشتن نقشه سفره های آب زیر زمینی منطقه میتوان میزان آلودگی حدودی آبهای منطقه و روند پیشرفت و همچنین جهت پیشرفت آن را با توجه به جهت جریان آبها پیش بینی  و به مراکز بهداشتی درمانی منطقه درمناطق در معرض خطر نیرو ودارو فرستاده و اعلام وضعیت ا ضطراری نمود.

۳(کاربرد HGIS دربهداشت محیط در برنامه کنترل مراکزتهیه و توزیع مواد غذایی و اماکن عمومی :
هر شهر بر حسب منطقه تحت پوشش هر مرکز بهداشتی درمانی تقسیم بندی شده است.حا ل میتوان بر حسب همین تقسیم بندی تمام اماکن عمومی مثل مهد های کودک،آرایشگاه ها، گرمابه ها و همچنین مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی در منطقه تحت پوشش را تحت کنترل آن مرکز بهداشت شهری قرار داده و در مراحل بعدی میتوان با نقشه های آماری میزان پیشرفت در کنترل این اماکن را دقیق تر بررسی کرد.
۴(کاربرد HGIS دربهداشت محیط مدارس،بیمارستانها و بهداشت پرتوها

یکی از کاربردهای HGIS در بهداشت محیط مدارس ،بیمارستان ها و بهداشت پرتوها نزدیکی مکان مدرسه یا بیمارستان و مراکز پرتو درمانی به منابع آب و سایر اماکن خطر آفرین در شهر می باشد که این فاصله باید در موقع صدور پروانه یا مجوز احداث مد نظر قرار گیرد.بعنوان مثال فرض کنید فاصله استاندارد احداث بیمارستان با یک مرکز خاص در شهر باید بیش از ۵/۲ کیلومتر باشد حال شروع ساخت میتوان از بین چند مکان پیشنهادی برای ساخت بهترین مکان را با ابزارهای موجود در نرم افزار های GIS معین نمود
همچنین میتوان در داخل یک مدرسه یا بیمارستان بهترین محل احداث یک عارضه خاص را مشخص نمود.به این کاربرد مکان یابی داخلی گویند که امروزه یکی از جالبترین پردرآمد ترین کاربردهای  GISمحسوب میگردد
 

۵(کاربرد HGIS در برنامه مبارزه با بیماری ها
در حال حاضر در کشور ما ایران مبارزه با بیماریها بیشترین کاربرد HGIS را تشکیل میدهد.در ابتدا آمار  بصورت آدرس دقیق محل سکونت بیمار در حد پلاک در شهر ویا مشخصات روستای محل سکونت در روستا به نرم افزار ها داده میشود در مرحله بعد با افزودن نقشه پایه منطقه به آن،نقشه پراکنش آن بیماری در منطقه تهیه میشود.

به طور کلی در حیطه سلامت، از GIS به عنوان یک ابزار کمکی بسیار مفید  می توان استفاده کرد و بهترین تصمیمات در زمینه مسائل مربوط به بهداشت محیط گرفته شود.

 

زهرا اسلامی دوست -کارشناس ارشد مهندسی بهداشت محیط

 

درباره‌ی سعید جوی زاده

دکتر سعید جوی زاده مدیر موسسه علمی تحقیقاتی چشم انداز هزاره سوم ملل و عاشق مجموعه علوم جغرافیایی است. وی معتقد است که دشمنان اصلی بشریت ترس، شک و بی هدفی هستند. کارشناسی جغرافیای طبیعی را در سال 1381 از دانشگاه یزد، کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی گرایش اقلیم شناسی محیطی را از دانشگاه خوارزمی در سال 1384 و مدرک دکتری خود را در سال 1398 در رشته اقلیم شناسی از دانشگاه خوارزمی اخذ کرده است. عنوان رساله ایشان "تحلیل فضایی خشکسالی در ایران" است. او متخصص سیستم های اطلاعات جغرافیایی(GIS) و سنجش از دور(RS) وآمار فضایی است. از سال 1381 مشغول تدریس در دانشگاه ها و مراکز دولتی و خصوصی است. وی همه ساله کارگاه های تخصصی را برای علاقه مندان به GIS و RS برگزار می کند. کتاب هایی مفید و کاربردی را در زمینه سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور و آمار فضایی را به رشته تحریر درآورده است. هم اکنون نیز بروی سیستم های پهباد و برنامه نویسی پیشرفته در سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور مشغول به فعالیت است. علاوه بر این سعید جوی زاده علاقه مند به مطالعات خشکسالی و بلایای طبیعی است و در زمینه خشکسالی نیز کتاب های متعددی را به رشته تحریر درآورده است. از آرزوهای دکتر جوی زاده همه گیر شدن سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور و آمار فضایی در بین مردم و نهاد هادی تصمیم گیری است.

همچنین ببینید

بررسی اپیدمیولوژیک و مدل سازی مکانی بیماری لیشمانیوز جلدی(سالک) در استان بوشهر با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) طی سال های 1390 تا 1394

لیشمانیوز جلدی به عنوان یک مشکل بهداشتی در جهان اهمیت خاصی دارد. که در اثر …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تماس با ما

Open chat
Powered by
× چگونه می‌توانم به شما کمک کنم؟