بزرگ‌ترین مانع شروع کار با GIS معمولاً نرم‌افزار نیست؛ پیدا کردن داده‌ی درست است. در این صفحه داده های آرک جی آی اس پرو را از منابعی معرفی می‌کنیم که هم رایگان‌اند و هم استفاده از آن‌ها قانونی است: از داده‌های آماده‌ی Esri تا تصاویر ماهواره‌ای و نقشه‌های OpenStreetMap. برای هر منبع گفته‌ایم چه چیزی دارد، مجوزش چیست و چطور آن را به پروژه‌ی ArcGIS Pro بیاورید.
این صفحه بخشی از مجموعه‌ی آموزش آرک جی آی اس پرو گیس‌لند است. اگر هنوز نمی‌دانید داده را چطور به نقشه اضافه کنید، اول درس افزودن داده در ArcGIS Pro را بخوانید و بعد با همین داده‌ها تمرین‌های آرک جی آی اس پرو را انجام دهید.
قبل از دانلود داده های آرک جی آی اس پرو به چه نکاتی توجه کنیم؟
- مجوز را بخوانید: «رایگان» همیشه یعنی «آزاد برای هر کاری» نیست. برخی منابع استفاده‌ی تجاری یا بازنشر را محدود می‌کنند.
- منبع را ذکر کنید: در Layout نقشه یا گزارش، نام منبع و سال داده را بنویسید.
- سیستم مختصات را بررسی کنید: بیشتر داده‌های جهانی در WGS 1984 هستند؛ برای اندازه‌گیری مساحت و فاصله، آن‌ها را به یک سیستم تصویر متریک ببرید.
- مقیاس را بشناسید: داده‌ی ۱:۱۰ میلیون برای نقشه‌ی کشوری خوب است، نه برای تحلیل محله.
داده‌های آماده‌ی Esri
ArcGIS Living Atlas of the World
بزرگ‌ترین مجموعه‌ی لایه‌های آماده‌ی Esri و جامعه‌ی کاربران: نقشه‌های پایه، تصاویر ماهواره‌ای، مرزها، اقلیم، جمعیت و ده‌ها موضوع دیگر.
- نشانی: livingatlas.arcgis.com/en/home/
- مجوز: بسته به هر لایه متفاوت است؛ در صفحه‌ی هر آیتم، بخش Terms of Use را ببینید. برخی لایه‌ها به حساب سازمانی نیاز دارند.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: در پنجره‌ی Catalog بخش Portal › Living Atlas را باز کنید و لایه را مستقیم به نقشه بکشید.
جست‌وجوی ArcGIS Online
هزاران لایه و نقشه‌ی عمومی که سازمان‌ها و کاربران منتشر کرده‌اند.
- نشانی: www.arcgis.com/home/search.html
- مجوز: هر آیتم مجوز خودش را دارد؛ قبل از استفاده، توضیحات آیتم را بخوانید.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: از Add Data › Data from Path یا جست‌وجوی Portal در Catalog استفاده کنید.
Learn ArcGIS (آموزش‌های رسمی Esri)
گالری آموزش‌های گام‌به‌گام Esri که هر کدام بسته‌ی داده‌ی تمرینی خودشان را دارند؛ برای تمرین در کنار درس‌های ما عالی است.
- نشانی: learn.arcgis.com/en/gallery/
- مجوز: رایگان برای یادگیری؛ شرایط هر بسته در صفحه‌ی آموزش آمده است.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: بسته‌ی پروژه (ppkx) را دانلود و با دوبار کلیک در ArcGIS Pro باز کنید.
نقشه‌های پایه‌ی جهانی
Natural Earth
مرز کشورها و استان‌ها، شهرها، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، راه‌ها و رستر ارتفاع در سه مقیاس ۱:۱۰، ۱:۵۰ و ۱:۱۱۰ میلیون. بهترین نقطه‌ی شروع برای تمرین‌های مقدماتی.
- نشانی: www.naturalearthdata.com/downloads/
- مجوز: مالکیت عمومی (Public Domain)؛ برای هر استفاده‌ای آزاد است.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: فایل‌های Shapefile را از حالت فشرده خارج کنید و با Add Data اضافه کنید.
GADM (مرزهای اداری)
مرزهای اداری کشورها تا سطح شهرستان و پایین‌تر، از جمله ایران.
- نشانی: gadm.org/
- مجوز: رایگان برای استفاده‌ی آموزشی و غیرتجاری؛ بازنشر و استفاده‌ی تجاری بدون اجازه مجاز نیست (متن کامل: gadm.org/license).
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: فرمت GeoPackage یا Shapefile را دانلود و اضافه کنید.
OpenStreetMap: راه‌ها، ساختمان‌ها و کاربری زمین
OpenStreetMap
نقشه‌ی جهانی که داوطلبان ساخته‌اند: راه‌ها، ساختمان‌ها، کاربری‌ها، نقاط مهم و بسیاری عوارض دیگر.
- نشانی: www.openstreetmap.org/
- مجوز: ODbL؛ استفاده و حتی استفاده‌ی تجاری آزاد است به شرط ذکر «© OpenStreetMap contributors» و رعایت شرایط اشتراک (جزئیات: openstreetmap.org/copyright).
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: برای دانلود حجیم از Geofabrik (پایین) استفاده کنید.
Geofabrik – فایل‌های آماده‌ی ایران
بسته‌های روزانه‌ی OpenStreetMap برای هر کشور، از جمله ایران، در قالب Shapefile و PBF.
- نشانی: download.geofabrik.de/asia/iran.html
- مجوز: همان مجوز ODbL اوپن‌استریت‌مپ.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: فایل
shp.zipرا دانلود کنید؛ لایه‌های roads، buildings و landuse مستقیم در ArcGIS Pro باز می‌شوند.
تصاویر ماهواره‌ای و مدل ارتفاعی
USGS EarthExplorer
تصاویر لندست، مدل‌های رقومی ارتفاع (مثل SRTM) و ده‌ها مجموعه‌ی دیگر از سازمان زمین‌شناسی آمریکا.
- نشانی: earthexplorer.usgs.gov/
- مجوز: بیشتر داده‌ها مالکیت عمومی‌اند؛ برای دانلود باید حساب رایگان بسازید.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: فایل GeoTIFF را مستقیم اضافه کنید؛ برای لندست باندها را با Composite Bands ترکیب کنید.
Copernicus Data Space Ecosystem
تصاویر سنتینل ۱ و ۲ و سایر محصولات برنامه‌ی کوپرنیکوس اروپا. برای مشاهده و دانلود سریع از Copernicus Browser استفاده کنید.
- نشانی: dataspace.copernicus.eu/
- مجوز: استفاده‌ی آزاد و رایگان با ذکر منبع (شرایط در سایت).
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: باندهای سنتینل ۲ را با فرمت JP2 یا GeoTIFF اضافه کنید.
OpenTopography
مدل‌های رقومی ارتفاع جهانی و داده‌های لیدار با کیفیت بالا.
- نشانی: opentopography.org/
- مجوز: بسته به مجموعه‌ی داده؛ بیشترشان برای استفاده‌ی آموزشی و پژوهشی آزادند.
- نحوه‌ی استفاده در ArcGIS Pro: خروجی GeoTIFF را دانلود و برای تمرین شیب و حوضه‌ی آبریز استفاده کنید.
از دانلود تا تحلیل: یک گردش‌کار پیشنهادی
- یک پوشه‌ی
dataدر پروژه بسازید (روش آن در ساخت پروژه در ArcGIS Pro آمده است). - داده را دانلود و از حالت فشرده خارج کنید.
- آن را در ژئودیتابیس پروژه وارد کنید (Feature Class To Geodatabase) تا محدودیت‌های Shapefile را نداشته باشید.
- سیستم مختصات را بررسی و در صورت نیاز با ابزار Project تغییر دهید.
- در یک فایل متنی کنار داده، منبع، تاریخ دانلود و مجوز را یادداشت کنید.
پرسش‌های متداول
آیا می‌توانم از این داده‌ها در پایان‌نامه یا پروژه‌ی تجاری استفاده کنم؟
برای پایان‌نامه تقریباً همه‌ی منابع بالا مناسب‌اند، به شرط ذکر منبع. برای کار تجاری، Natural Earth و OpenStreetMap (با ذکر منبع) آزادند، اما GADM و برخی لایه‌های Living Atlas محدودیت دارند. همیشه متن مجوز را بخوانید.
چرا داده‌ی دانلودشده در جای اشتباهی روی نقشه می‌نشیند؟
معمولاً سیستم مختصات تعریف نشده یا اشتباه تعریف شده است. در Properties لایه بخش Source را ببینید؛ نکات بیشتر در درس افزودن داده در ArcGIS Pro آمده است.
داده‌ی مرزهای ایران را از کجا بگیرم؟
برای تمرین، Natural Earth (سطح استان) و GADM (سطوح پایین‌تر، فقط غیرتجاری) گزینه‌های ساده‌ای هستند. برای کارهای رسمی، از داده‌ی سازمان‌های مسئول در ایران استفاده کنید و مجوز آن را بگیرید.
داده‌ی تمرین درس‌های گیس‌لند کدام است؟
هر درس و هر تمرین در صفحه‌ی تمرین‌های ArcGIS Pro نوشته است از کدام منبع بالا استفاده کنید.
قدم بعدی
یک لایه از Natural Earth دانلود کنید و درس ناوبری نقشه در ArcGIS Pro را با آن تمرین کنید. اگر می‌خواهید با داده‌های واقعی پروژه‌محور کار کنید، دوره آرک جی آی اس پرو گیس‌لند را ببینید؛ منابع مطالعه‌ی تکمیلی هم در بهترین کتاب‌های آرک جی آی اس پرو آمده است.
