آموزش رایگان تحلیل‌های سه‌بعدی در GIS
زمین تخت نیست و بسیاری از پرسش‌ها بدون بُعد سوم پاسخ درستی ندارند: آب به کدام سو می‌رود، از این نقطه چه چیزی دیده می‌شود، حجم خاک‌برداری چقدر است؟ این راهنما مبانی تحلیل سه‌بعدی را مرور می‌کند.
در این آموزش چه یاد می‌گیرید؟
- تفاوت DEM، DSM، DTM و TIN
- شیب، جهت شیب و سایه‌روشن
- تحلیل دید و خط دید
- پروفیل طولی و محاسبه حجم
مدل‌های ارتفاعی
| مدل | تعریف |
|---|---|
| DEM | مدل رقومی ارتفاع؛ نام کلی برای رستر ارتفاعی. |
| DTM | ارتفاع سطح زمینِ لخت، بدون ساختمان و درخت. |
| DSM | ارتفاع سطح رویی، شامل ساختمان‌ها و پوشش گیاهی. |
| TIN | شبکه مثلثی نامنظم؛ مدل برداری سطح که در نقاط پرعارضه دقیق‌تر است. |
منبع این مدل‌ها می‌تواند دادههای رایگان جهانی مثل SRTM، خروجی پهپاد و فتوگرامتری، لیدار یا نقشه توپوگرافی باشد. هرچه قدرت تفکیک مدل بهتر باشد، نتیجه تحلیل دقیق‌تر است.
تحلیل‌های پایه سطح
- شیب (Slope): میزان تندی زمین؛ پایه مکان‌یابی و مطالعات فرسایش.
- جهت شیب (Aspect): رو به کدام سمت؛ مهم در کشاورزی و انرژی خورشیدی.
- سایه‌روشن (Hillshade): نمایش برجسته ناهمواری برای نقشه‌های خوانا.
- منحنی میزان (Contour): استخراج خطوط هم‌ارتفاع از مدل.
تحلیل‌های پیشرفته‌تر
- تحلیل دید (Viewshed): از یک نقطه چه مناطقی دیده می‌شود؛ کاربرد در جانمایی دکل و برج دیده‌بانی.
- پروفیل طولی: نیم‌رخ ارتفاعی در امتداد یک مسیر.
- حجم (Cut/Fill): محاسبه خاک‌برداری و خاک‌ریزی با مقایسه دو سطح.
- نمایش سه‌بعدی: ساخت صحنه در ArcGIS Pro یا نمای سه‌بعدی QGIS.
با چه ابزاری؟
در ArcGIS Pro این تحلیل‌ها در افزونه‌های 3D Analyst و Spatial Analyst قرار دارند. در QGIS بیشتر آن‌ها از منوی Raster و جعبه‌ابزار Processing در دسترساند.
برای کار با ابر نقاط و ساخت مدل ارتفاعی دقیق، آموزش رایگان لیدار را ببینید.
این مبحث را کامل و پروژه‌محور یاد بگیرید
این راهنما نقطه شروع است. در دوره‌های جامع، همین موضوع را گام‌به‌گام و با تمرین روی داده واقعی دنبال می‌کنید.
سوالات متداول
DEM رایگان از کجا دانلود کنم؟
دادههای جهانی مثل SRTM و ASTER GDEM با قدرت تفکیک حدود ۳۰ متر بهرایگان در دسترساند.
برای تحلیل سه‌بعدی به لایسنس جدا نیاز است؟
در ArcGIS بله، افزونه 3D Analyst یا Spatial Analyst لازم است؛ در QGIS همه ابزارها رایگان‌اند.
