مدیریت بحران با GIS:برنامه ریزی،آمادگی،واکنش و کاهش
سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به عنوان یک ابزار پیشرفته در برنامه ریزی بحران و مدیریت آن، کاربردهای متعددی دارد. از جمله میتوان به برنامه ریزی و مانیتورینگ زلزله، سیل، خشکسالی، حرایق جنگلی و شیوع بیماریها اشاره کرد.این سامانه در برنامه ریزی و طراحی سیستمهای مدیریت بحران و همچنین در کاهش خطرات و مخاطراتی که ممکن است شهرها و مناطق پوشش دهنده طی حوادث بلایای طبیعی با آن مواجه شوند، بسیار مؤثر است.
- مرحله قبل از بحران: پیش بینی، پیشگیری، آمادگی؛
- مرحله حین بحران: امداد و نجات، عملیات ویژه، مهارسازی؛
- مرحله پس از بحران: بازیابی، بازسازی، یادگیری
مرحله قبل از بحران: پیش بینی، پیشگیری، آمادگی؛
(پیشگیری ،شبیه سازی،برآورد خسارات احتمالی،پیش بینی اقدامات لازم،حفظ آمادگی)
- مرحله حین بحران: امداد و نجات، عملیات ویژه، مهارسازی
(کسب اطلاعات دقیق در مورد ابعاد انطباق آن ها با پیش بینی های انجام شده و به اجرا گذاشتن تصمیمات)
- مرحله پس از بحران: بازیابی، بازسازی، یادگیری
(ارزیابی خسارت ها و بازسازی و جبران آن ها )
برنامه ریزی
در برنامهریزی بحران، GIS از تمامی دادههای جغرافیایی و مکانی که به رویداد آینده و محل آن مرتبط هستند استفاده میکند. این سامانه به کاربران این امکان را میدهد تا میتوانند به رویدادهای قبلی و رویدادهای احتمالی در نواحی مورد نظر و روشهای مدیریت بحران مرتبط با آنها دسترسی داشته باشند. از آنجا که برای برنامه ریزی بحران، دادههای جغرافیایی زمانبندی شده و دقیق به طور کامل نیاز است، GIS این امکان را به کاربران میدهد که در دادههای جغرافیایی و مکانی به رویداد بحرانی برای آن شهر یا منطقه دسترسی داشته باشند
آمادگی
GIS به سازمان ها امکان تعیین مناطق بسیار باطله شده را خواهد داد و مدیریت خطر برای هر منطقه را بهبود خواهد بخشید. همچنین، با استفاده از اطلاعات پایه GIS (مانند دشتهای زیرزمینی و توپوگرافی)، شهرداریها میتوانند از قبل به رویدادهای بحرانی آماده شوند، برنامههای جامع و مستند در خصوص مدیریت بحران ایجاد کنند و به شیوع بیماریها و شرایط جوی غیرعادی پیش بینیهای دقیق تری داشته باشند.
واکنش
GIS به شهر دارها کمک میکند تا در فاز واکنش به یک بحران، تصمیمات مؤثر بگیرند. با استفاده از GIS، شهر دارها میتوانند اطلاعات فراوانی را در مورد مناطق بحرانی جمع آوری کنند، از جمله نقشههای جغرافیایی زنده، تصاویر هوایی، فيلمها و اطلاعات مربوط به درایوهای حمل پزشکی و آتشنشانی. این اطلاعات به کاربران این امکان را میدهند تا همه جزئیات را در مورد بحرانی را که در حال وقوع است، بدانند و بیشترین تاثیر را بر آن بگذارند.
کاهش خسارات
GIS به شهرداریها امکاناتی برای بهبود محیط در مقابل خطرات مختلف ارائه میدهد. با استفاده از GIS، میتوان به شکل واقعی در هیجان انگیزی منطقه خطرناکی را شناسایی کرد. این به شهرداریها اجازه میدهد که قطعات خطرناک را شناسایی کرده و خطرات بحرانی را به حداقل رسانده و با عوامل محیطی مبارزه کنند. GIS به شهرداریها کمک میکند تا اقدامات درخصوص سیستمهای آبیاری، کنترل پسماند و نظارت بر منابع آب و برق و بحران تلفنی را به روی نقشه برنامه ریزی کنند.
فیلم های آموزشی :مدیریت بحران با استفاده از GIS-دکتر سعید جوی زاده
عکس های کارگاه مدیریت بحران با GIS
درباره دکتر سعید جوی زاده استراتژیست GIS و RS
دکتر سعید جوی زاده مدیر موسسه علمی تحقیقاتی چشم انداز هزاره سوم ملل و عاشق مجموعه علوم جغرافیایی است. وی معتقد است که دشمنان اصلی بشریت ترس، شک و بی هدفی هستند. کارشناسی جغرافیای طبیعی را در سال ۱۳۸۱ از دانشگاه یزد، کارشناسی ارشد جغرافیای طبیعی گرایش اقلیم شناسی محیطی را از دانشگاه خوارزمی در سال ۱۳۸۴ و مدرک دکتری خود را در سال ۱۳۹۸ در رشته اقلیم شناسی از دانشگاه خوارزمی اخذ کرده است. عنوان رساله ایشان “تحلیل فضایی خشکسالی در ایران” است.
او متخصص سیستم های اطلاعات جغرافیایی(GIS) و سنجش از دور(RS) وآمار فضایی است. از سال 1381 مشغول تدریس در دانشگاه ها و مراکز دولتی و خصوصی است. وی همه ساله کارگاه های تخصصی را برای علاقه مندان به GIS و RS برگزار می کند. کتاب هایی مفید و کاربردی را در زمینه سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور و آمار فضایی را به رشته تحریر درآورده است. هم اکنون نیز بروی سیستم های پهباد و برنامه نویسی پیشرفته در سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور مشغول به فعالیت است.
علاوه بر این سعید جوی زاده علاقه مند به مطالعات خشکسالی و بلایای طبیعی است و در زمینه خشکسالی نیز کتاب های متعددی را به رشته تحریر درآورده است. از آرزوهای دکتر جوی زاده همه گیر شدن سیستم های اطلاعات جغرافیایی و سنجش از دور و آمار فضایی در بین مردم و نهاد هادی تصمیم گیری است.
فهرست مطالب
پیشگفتار
فصل 1 مقدمه
فصل 2: آناتومی نقشه
فصل 3: داده ها، اطلاعات و مکان یافتن آنها
فصل 4: مدل های داده برای GIS
فصل پنجم: مدیریت داده های مکانی
فصل 6: ویژگی ها و تجسم داده ها
فصل 7: تجزیه و تحلیل جغرافیایی I: عملیات برداری
فصل 8: تجزیه و تحلیل جغرافیایی II: داده های شطرنجی
فصل نهم: اصول نقشه کشی
فصل 10: مدیریت پروژه GIS
فصل های کاربردی کتاب مدیریت بحران با استفاده از GIS-دکتر سعید جوی زاده
1-شناخت تفاوت بین داده و اطلاعات
2-توصیف مفهوم مقیاس نقشه و نحوه آمادهسازی مقیاس نقشه
3-آشنایی با تصویرسازی نقشه و تفاوتهای بین انواع تصویرسازیهای نقشه
4-آشنایی با دستگاههای مختصات نقشه
5-شناخت اصول تهیه نقشه مانند ادنازه گیری دادهها، متغیرهای بصری و روابط شکل/زمینه
تصمیم گیر یهای چند معیاره در مدیریت بحران با GIS
مدیریت بحران بخش بسیار حیاتی ای از تمامی سازمان ها و جوامع است. بحران ها ممکن است از نوع طبیعی، فناوری، اجتماعی و یا پیش بینی نشده باشند. از آنجا که بحران ها ممکن است در هر لحظه رخ دهند و اثرات بسیاری بر روی زندگی و مالیات بیشماری از افراد، سازمان ها و جوامع داشته باشند، بنابراین بهترین راهکار برای مدیریت بحران، آمادگی بهتر و سریعتر سازمان ها است.در دوران حاضر، یکی از ابزارهایی که برای مدیریت بحران بسیار مؤثر است، سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) است. GIS می تواند به صورت دقیق و سریع، اطلاعات مقدماتی از مناطق آسیب پذیر جمع آوری کرده و در صورت بروز بحران، برای برنامه ریزی کارآمد و حرفه ای به کار گرفته شود.تصمیم گیری چند معیاره با استفاده از GIS فرایندی است که با در نظر گرفتن مجموعه ای از متغیرهای مختلف، تعدادی تصمیم از نوع چند گزینه ای در مدیریت بحران اتخاذ می گردد. در این روش تصمیم گیری، شناسایی اولیه اطلاعات محیطی و سیستم GIS به کار گرفته می شود تا تصمیم گیری هایی با تأثیر و اثربخشی بیشتر و در کمترین زمان ممکن اتخاذ شوند.در اینجا، با بررسی قابلیت های GIS در مدیریت بحران، نحوه برنامه ریزی برای بحران های مختلف با استفاده از GIS، شناسایی فرایند تصمیم گیری چند معیاره و تأثیر آن در مدیریت بحران با استفاده از GIS به عنوان یکی از ابزارهای پیشرفته در مدیریت بحران، بررسی می کنیم.
مکان یابی و مدیریت بحران با استفاده از GIS
مدیریت بحران، یکی از مهمترین بخش های مرتبط با امنیت و سلامت جامعه است. بحران ها ممکن است جدی و پیش بینی نشده باشند، اما این نکته حائز اهمیت است که یک سازمان یا جامعه پیشینه بحرانی دقیقی نیاز دارد تا بهترین تصمیمات را در زمان اتفاق مهمترین رویدادها بگیرد.
سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، یکی از ابزارهایی است که به شدت در مدیریت بحران ها مؤثر است. با استفاده از GIS، می توان اطلاعات جغرافیایی محلی را جمع آوری و ارزیابی کرد و از آن برای پیش بینی، جلوگیری و مدیریت بحران ها استفاده نمود.
از زیر استفاده میکنیم تا نقش مکان یابی در مدیریت بحران با استفاده از GIS را بررسی کنیم:
– شناسایی مناطق آسیب پذیر: با استفاده از GIS، میتوان مناطقی را که در برابر خطرات طبیعی و اجتماعی آسیب پذیر هستند شناسایی کرد. با تغییر این مناطق به مناطق آمادگی برای بحران، میتوان از آسیب های بحرانی بعدی پیشگیری کرد.
– برقراری ارتباطات: GIS می تواند در برقراری و مدیریت ارتباطات مؤثر و سریع میان افراد، سازمانها و سایر ارگان های مرتبط با مدیریت بحران در مناطق مختلف کمک کند.
– تحلیل دقیق و بررسی وضعیتهای فیزیکی: با استفاده از GIS، میتوان تحلیل دقیقی را از وضعیت فیزیکی مناطق براي تشخیص و ارزیابی بهتر خطر، اجبار و تأثیر بحران ارائه کرد. این اطلاعات شامل شبکه یای و راههای ارتباطی، زیرساختی، محیط آب و هوا و بیومهای مختلف است.
– بررسی سطح آمادگی و راه حلهای بحرانی: GIS میتواند کمک کند تا بررسی سطح آمادگی سازمانها و منابع بحرانی بررسی شود و راهکارها و تصمیماتی برای بهبود آنها ارائه شود.
– جمع آوری و بروز رسانی اطلاعات: با استفاده از GIS میتوان اطلاعات را بسیاری از منابع جمع آوری و بروزرسانی کرده و آمادگی را برای بحرانهای آینده به بهترین حالت رسانید.
همچنین، GIS با شناسایی نقاط قوت و ضعف بخشهای مختلف در محیط جغرافیایی، میتواند به طور موثر در برنامه ریزی، پیشگیری و مدیریت بحران های مختلف کمک نماید. با استفاده از GIS، جوامع و سازمانها میتوانند بهترین تصمیمات را در مورد بحران ها اتخاذ کنند و تأثیر بحران را برای جامعه به حداقل برسانند.
سوالات کاربردی و هدفمند درباره مدیریت بحران با استفاده از GIS
نقشه به عنوان یکی از ابزارهای مهم مدیریت بحران، قابلیتهای متنوعی را ارائه میدهد. این قابلیتها شامل شناسایی مناطق حساس و آسیب پذیر، تهیه نقشههای تهدید و خطر، استفاده از نقشههای سریع، بهبود پاسخگویی به بحران، ارتباط و هماهنگی بیشتر با تیمهای رسمی و مردم میشود.
استفاده از نقشه در مدیریت بحران، بافت و بستر جغرافیایی را برای تصویرسازی رخدادهای بحرانی فراهم میکند. سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) ابزاری است که به صورت کامل، اطلاعاتی در مورد جغرافیای محیط پیرامون ما را در اختیار قرار میدهد. با استفاده از این اطلاعات، اطلاعات جغرافیایی مورد نیاز برای مدیریت بحران مانند تعیین مناطق حساس و پتانسیل خطر، اولویتبندی مناطق قابل تهدید، تصویرسازی مناطق با ریسک بالا و برنامه ریزی برای کاهش خطر، بهتر و سریعتر در دسترس است.
آگاهی موقعیتی به معنای تأمل و درک دقیق و کامل از فضای فیزیکی و جغرافیایی اطراف ماست. با داشتن آگاهی موقعیتی، مدیران بحران میتوانند فضای طبیعی پیرامون خود را بهتر درک کنند و از اطلاعات و دادههای سیستم اطلاعات جغرافیایی استفاده کنند تا بهتر از خطرات و تهدیدات محافظت کنند.
استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در مدیریت بحران، نیاز پایداری به آن را مطرح میکند. این نیاز شامل پیگیری تغییرات جغرافیایی، بهروزرسانی نقشهها و جمعآوری دادههای جدید برای استفاده در برنامههای مدیریت بحران میباشد.
از آنجایی که استفاده از GIS و نقشه برداری در مدیریت بحران، به افزایش دقت و سرعت در تصمیمگیری های مدیران بحران کمک میکند، توسعه و بهبود این فناوری و آموزش مدیریت بحران برای استفاده از GIS، فرصتهای خوبی برای بهبود عملکرد در مدیریت بحران ارائه میدهد.
تفکر فضایی به معنای درک ذهنی و فکری از شکلها، ساختارها و روابط دادههای جغرافیایی است. تفکر فضایی میتواند در برنامهریزی مدیریت بحران به کار گرفته شود تا درک بهتری از محیط و نحوه عملکرد مرتبط با بحران را دست یابیم. این درک، به مدیران بحران کمک میکند تا به سرعت به رویدادهای بحرانی واکنش نشان دهند و پاسخ مناسبی را به تهدیدات و خطرات پیش رو ارائه دهند.
داده به مجموعه ای از اعداد، حقایق و مشخصه هایی که با آنها سر و کار داریم و از آنها استفاده می کنیم گفته می شود. در حالی که اطلاعات به مجموعه ای از داده هایی که به یکدیگر مرتبط هستند و در قالبی خاص ارایه شده و خوانایی بالایی دارند گفته می شود.
مقیاس نقشه، نسبت مقادیر مختلف بین فضایی پرتوده (نقشه) و واقعیت جسمانی (نسبت بین طول و عرض محیط نقشه و واقعیت میدان) است. برای آماده سازی مقیاس نقشه، ابتدا باید مساحتی که قرار است روی نقشه نمایان شود را بر روی میدان اندازه گیری کنید، سپس می توانید به صورت دستی و با استفاده از مقیاس نقشه، اندازهگیری را به نقشه منتقل کنید. همچنین در این روش، میتوان از نقشههای دیجیتالی با قابلیت پیمایش برای تنظیم مقیاس نیز استفاده کرد.
تصویرسازی نقشه به مرحله ای اطلاق میشود که داده های موجود بر روی یک نقشه به صورت گرافیکی نمایش داده میشوند. تفاوتهای بین انواع تصویرسازیهای نقشه شامل تصاویر دو بعدی (به صورت جلویی)، تصاویر سه بعدی (برای جزئیات بیشتر)، نقشه های رنگی، نقشههای خطی، نقشههای گیاهی و متفاوت میباشند.
