تمرین های آرک جی آی اس پرو: ۱۲ تمرین گام‌به‌گام از مقدماتی تا پیشرفته

یادگیری نرم‌افزار با خواندن تمام نمی‌شود؛ مهارت واقعی وقتی شکل می‌گیرد که خودتان پروژه بسازید، اشتباه کنید و دوباره درستش کنید. در این صفحه تمرین های آرک جی آی اس پرو را به‌ترتیب سختی چیده‌ایم: از اولین باز کردن نرم‌افزار تا مکان‌یابی چندمعیاره و خودکارسازی. هر تمرین به یکی از درس‌های سری آموزش آرک جی آی اس پرو گیس‌لند وصل است، هدف روشنی دارد، مراحلش کوتاه است و در پایان می‌دانید خروجی درست چه شکلی دارد.

این تمرین‌ها را خودمان طراحی کرده‌ایم و با هر نسخه‌ی ArcGIS Pro 3.x قابل انجام‌اند. اگر هنوز نرم‌افزار را ندارید، اول راهنمای نصب آرک جی آی اس پرو را ببینید و داده‌های لازم را از صفحه‌ی داده‌های نمونه آرک جی آی اس پرو بردارید.

تمرین های آرک جی آی اس پرو را چطور انجام دهیم؟

• برای همه‌ی تمرین‌ها یک پوشه‌ی کاری ثابت بسازید (مثلاً D:\GIS_Practice) و نام فایل‌ها را انگلیسی و بدون فاصله بگذارید.
• هر تمرین را در یک پروژه‌ی جدا ذخیره کنید تا بعداً بتوانید نتیجه‌ها را با هم مقایسه کنید.
• قبل از شروع، «خروجی مورد انتظار» را بخوانید؛ بدانید دنبال چه هستید.
• اگر جایی گیر کردید، به درس مرتبط برگردید و فقط همان بخش را دوباره بخوانید.

سطح ۱: تمرین‌های مقدماتی ArcGIS Pro

تمرین 1: محیط کاری شخصی بسازید

سطح: مقدماتی | درس مرتبط: رابط کاربری ArcGIS Pro

هدف: آشنایی با ریبون، پنجره‌ها و نماها و چیدمان آن‌ها مطابق سلیقه‌ی خودتان.

داده: بدون داده؛ فقط نقشه‌ی پایه‌ی پیش‌فرض.

1. یک پروژه‌ی خالی با قالب Map باز کنید.
2. پنجره‌های Contents، Catalog و Geoprocessing را باز کنید و هر کدام را با Docking Targets در یک لبه‌ی صفحه بچسبانید.
3. پنجره‌ی Geoprocessing را به‌صورت زبانه کنار Catalog قرار دهید.
4. با Command Search ابزار Buffer را پیدا کنید، بدون اینکه از ریبون استفاده کنید.
5. پروژه را ببندید و دوباره باز کنید و ببینید چیدمان حفظ شده است یا نه.

خروجی مورد انتظار: محیطی که در آن Contents در چپ، Catalog و Geoprocessing در راست هستند و می‌توانید هر ابزاری را در کمتر از ده ثانیه پیدا کنید.

تمرین 2: پروژه‌ی منظم با ساختار پوشه‌ی استاندارد

سطح: مقدماتی | درس مرتبط: ساخت پروژه در ArcGIS Pro

هدف: ساخت پروژه‌ای که داده، خروجی و اسناد آن از روز اول مرتب باشد.

داده: بدون داده.

1. از صفحه‌ی شروع، پروژه‌ای با قالب Map و نام Practice_City بسازید.
2. در پوشه‌ی پروژه سه زیرپوشه‌ی data، output و docs بسازید.
3. در Catalog یک Folder Connection به پوشه‌ی data اضافه کنید.
4. ژئودیتابیس و جعبه‌ابزار پیش‌فرض پروژه را در Catalog پیدا کنید و مسیرشان را یادداشت کنید.
5. از Project › Options مسیر ذخیره‌سازی پیش‌فرض را بررسی کنید.

خروجی مورد انتظار: یک فایل aprx، یک ژئودیتابیس پیش‌فرض و سه پوشه‌ی مرتب که در Catalog دیده می‌شوند.

تمرین 3: سه نوع داده روی یک نقشه

سطح: مقدماتی | درس مرتبط: افزودن داده در ArcGIS Pro

هدف: افزودن داده‌ی برداری، رستری و جدولی و بررسی سیستم مختصات آن‌ها.

داده: لایه‌ی کشورها یا شهرهای Natural Earth، یک تصویر یا DEM، و یک فایل CSV با ستون‌های طول و عرض جغرافیایی (مثلاً فهرست ۱۰ شهری که خودتان می‌سازید).

1. لایه‌ی برداری را با Add Data اضافه کنید.
2. رستر را از Catalog به نقشه بکشید.
3. فایل CSV را اضافه و با ابزار XY Table To Point به لایه‌ی نقطه‌ای تبدیل کنید.
4. در Properties هر لایه، بخش Source را باز کنید و سیستم مختصات را یادداشت کنید.
5. یک لایه را عمداً خاموش و روشن کنید و از Zoom To Layer استفاده کنید.

خروجی مورد انتظار: نقشه‌ای با سه لایه که روی هم درست قرار گرفته‌اند و جدولی کوچک از سیستم مختصات هر لایه در دفترچه‌تان.

تمرین 4: تور نقشه با بوکمارک

سطح: مقدماتی | درس مرتبط: ناوبری نقشه در ArcGIS Pro

هدف: حرکت سریع و دقیق در نقشه و ذخیره‌ی محدوده‌های پرکاربرد.

داده: همان داده‌های تمرین ۳.

1. با ابزار Explore روی یک شهر زوم کنید و مقیاس را از نوار وضعیت روی ۱:۵۰٬۰۰۰ تنظیم کنید.
2. با Go To XY به یک مختصات مشخص بروید.
3. برای پنج شهر بوکمارک بسازید و نام هر کدام را فارسی بگذارید.
4. ترتیب بوکمارک‌ها را از شمال به جنوب مرتب کنید.
5. با کلیک پشت‌سرهم روی بوکمارک‌ها یک «تور» کوتاه از نقشه بگیرید.

خروجی مورد انتظار: پنج بوکمارک مرتب که با یک کلیک شما را به هر شهر می‌برند.

سطح ۲: تمرین‌های میانی (نمادشناسی، جدول و پرس‌وجو)

تمرین 5: نقشه‌ی موضوعی جمعیت

سطح: میانی | درس مرتبط: رنگ‌بندی طبقه‌ای (به‌زودی)

هدف: نمایش یک متغیر عددی با رنگ‌بندی طبقه‌ای و انتخاب روش طبقه‌بندی مناسب.

داده: لایه‌ی کشورهای Natural Earth (فیلد جمعیت تخمینی دارد).

1. Symbology را روی Graduated Colors بگذارید.
2. یک بار روش Natural Breaks و یک بار Quantile را امتحان کنید و تفاوت را یادداشت کنید.
3. تعداد طبقه‌ها را ۵ بگذارید و برچسب‌ها را گرد کنید.
4. یک رنگ‌بندی ترتیبی تک‌رنگ انتخاب کنید.

خروجی مورد انتظار: نقشه‌ای که در یک نگاه کشورهای پرجمعیت را نشان دهد، به‌علاوه‌ی یک جمله درباره‌ی اینکه چرا روش طبقه‌بندی‌تان را انتخاب کردید.

تمرین 6: فیلد جدید و محاسبه‌ی مساحت

سطح: میانی | درس مرتبط: آموزش Field Calculator در ArcGIS Pro

هدف: کار با جدول توصیفی، افزودن فیلد و محاسبه‌ی مقدار.

داده: یک لایه‌ی چندضلعی (مثلاً مرز استان‌ها از Geofabrik یا لایه‌ی خودتان).

1. جدول توصیفی را باز کنید و تعداد رکوردها را بشمارید.
2. فیلدی از نوع Double با نام Area_km2 بسازید.
3. با Calculate Geometry مساحت را به کیلومترمربع حساب کنید.
4. جدول را بر اساس مساحت مرتب کنید و سه رکورد بزرگ‌تر را انتخاب کنید.

خروجی مورد انتظار: فیلد مساحت پرشده و فهرست سه چندضلعی بزرگ‌تر.

تمرین 7: انتخاب مکانی: کدام شهرها نزدیک رودخانه‌اند؟

سطح: میانی | درس مرتبط: انتخاب مکانی (به‌زودی)

هدف: ترکیب Select By Location و Select By Attributes برای پاسخ به یک پرسش مکانی.

داده: لایه‌های شهرها و رودخانه‌های Natural Earth.

1. با Select By Attributes شهرهایی را انتخاب کنید که جمعیتشان بیش از یک میلیون است.
2. با Select By Location از بین همین انتخاب، شهرهایی را نگه دارید که کمتر از ۲۰ کیلومتر با رودخانه فاصله دارند.
3. نتیجه را با Export Features در ژئودیتابیس پروژه ذخیره کنید.

خروجی مورد انتظار: لایه‌ای جدید از شهرهای بزرگ نزدیک رودخانه و تعداد آن‌ها.

تمرین 8: از اکسل تا نقشه: نقاط بازدید میدانی

سطح: میانی | درس مرتبط: افزودن داده در ArcGIS Pro

هدف: تبدیل یک جدول مختصات به لایه و کنترل کیفیت آن.

داده: یک فایل اکسل با دست‌کم ۲۰ نقطه که مختصات آن‌ها را از نقشه‌ی پایه یا GPS گوشی برداشته‌اید.

1. جدول را با Add Data اضافه کنید و نوع ستون‌های X و Y را بررسی کنید.
2. با XY Table To Point و سیستم مختصات WGS 1984 لایه بسازید.
3. نقطه‌هایی را که جای اشتباه افتاده‌اند پیدا کنید (معمولاً جابه‌جایی X و Y).
4. لایه را با نماد مناسب و برچسب نام نمایش دهید.

خروجی مورد انتظار: لایه‌ی نقطه‌ای بدون خطای جابه‌جایی که روی نقشه‌ی پایه درست می‌نشیند.

سطح ۳: تمرین‌های پیشرفته (تحلیل و خودکارسازی)

تمرین 9: مکان‌یابی ساده با Buffer و Clip

سطح: پیشرفته | درس مرتبط: تحلیل حریم با Buffer (به‌زودی)

هدف: حل یک مسئله‌ی مکان‌یابی با ابزارهای برداری.

داده: راه‌ها و مناطق مسکونی یک شهر از OpenStreetMap (فایل Geofabrik).

1. دور راه‌های اصلی حریم ۵۰۰ متری بسازید.
2. دور مناطق صنعتی حریم یک کیلومتری بسازید.
3. با Erase مناطقی را که در حریم صنعتی‌اند حذف کنید.
4. نتیجه را با Clip به محدوده‌ی شهر محدود کنید.

خروجی مورد انتظار: نقشه‌ای از مناطق مناسب (نزدیک راه، دور از صنعت) و مساحت کل آن‌ها.

تمرین 10: نقشه‌ی شیب و طبقه‌بندی مجدد

سطح: پیشرفته | درس مرتبط: کار با DEM در ArcGIS Pro

هدف: تحلیل رستری روی مدل رقومی ارتفاع.

داده: یک DEM از USGS EarthExplorer یا OpenTopography برای منطقه‌ی دلخواه.

1. DEM را به سیستم مختصات متریک (مثلاً UTM) ببرید.
2. با ابزار Slope نقشه‌ی شیب بسازید.
3. با Reclassify شیب را به سه کلاس (کم، متوسط، زیاد) تقسیم کنید.
4. مساحت هر کلاس را از جدول رستر حساب کنید.

خروجی مورد انتظار: رستر سه‌کلاسه‌ی شیب و درصد مساحت هر کلاس.

تمرین 11: خودکارسازی تمرین ۹ با ModelBuilder

سطح: پیشرفته | درس مرتبط: آموزش ModelBuilder در ArcGIS Pro

هدف: تبدیل یک تحلیل چندمرحله‌ای به مدل قابل تکرار.

داده: همان داده‌های تمرین ۹.

1. ابزارهای Buffer، Erase و Clip را به ترتیب در یک مدل قرار دهید.
2. فاصله‌ی حریم را پارامتر کنید تا کاربر بتواند آن را تغییر دهد.
3. مدل را با دو فاصله‌ی متفاوت اجرا کنید و نتایج را مقایسه کنید.

خروجی مورد انتظار: یک ابزار سفارشی در جعبه‌ابزار پروژه که با یک کلیک کل تحلیل را تکرار می‌کند.

تمرین 12: نقشه‌ی نهایی قابل چاپ

سطح: پیشرفته | درس مرتبط: ساخت Layout (به‌زودی)

هدف: ساخت Layout حرفه‌ای از نتیجه‌ی یکی از تمرین‌ها.

داده: خروجی تمرین ۹ یا ۱۰.

1. یک Layout با اندازه‌ی A4 افقی بسازید.
2. Map Frame، عنوان، راهنما، مقیاس‌نما و جهت شمال اضافه کنید.
3. منبع داده‌ها و نام خودتان را در پایین نقشه بنویسید.
4. خروجی PDF با وضوح ۳۰۰ dpi بگیرید.

خروجی مورد انتظار: یک فایل PDF که بدون توضیح شفاهی قابل فهم باشد.

پروژه‌ی جمع‌بندی

وقتی همه‌ی تمرین‌ها را انجام دادید، یک پرسش واقعی از شهر یا رشته‌ی خودتان انتخاب کنید (مثلاً «بهترین محل برای یک کتابخانه‌ی جدید کجاست؟») و آن را از داده‌گردآوری تا نقشه‌ی نهایی حل کنید. نمونه‌ی کامل یک پروژه‌ی شروع را در آموزش GIS از صفر با پروژه عملی در ArcGIS Pro ببینید. برای تمرین‌های بیشتر با داده‌ی آماده، کتاب‌های معرفی‌شده در بهترین کتاب‌های آرک جی آی اس پرو هم مجموعه‌های تمرینی خوبی دارند.

پرسش‌های متداول

برای انجام تمرین‌ها به لایسنس کامل ArcGIS Pro نیاز دارم؟

تمرین‌های سطح ۱ و ۲ با سطح Basic انجام می‌شوند. برخی ابزارهای رستری سطح ۳ (مثل Slope و Reclassify) به اکستنشن Spatial Analyst نیاز دارند. نسخه‌ی آزمایشی رسمی Esri برای تمرین کافی است.

داده‌ی تمرین‌ها را از کجا بیاورم؟

همه‌ی تمرین‌ها با داده‌های رایگان و قانونی انجام می‌شوند. فهرست منابع و نحوه‌ی دانلود در صفحه‌ی داده‌های نمونه ArcGIS Pro آمده است.

به چه ترتیبی تمرین‌ها را انجام دهم؟

به همان ترتیب شماره. هر تمرین از مهارت‌های تمرین‌های قبلی استفاده می‌کند. اگر تازه‌کارید، قبل از هر تمرین درس مرتبطش را بخوانید.

آیا کسی تمرین‌هایم را بررسی می‌کند؟

در دوره آموزش ArcGIS Pro (مقدماتی) و دوره پیشرفته گیس‌لند، تمرین‌ها توسط مدرس بررسی و بازخورد داده می‌شوند.

قدم بعدی

از رابط کاربری ArcGIS Pro شروع کنید و هر روز یک تمرین انجام دهید. اگر می‌خواهید مسیر را با راهنمایی مستقیم مدرس طی کنید، در دوره آرک جی آی اس پرو ثبت‌نام کنید.