آشنایی با رابط کاربری ArcGIS Pro: ریبون، پنجره‌ها و نماها

اگر تازه سراغ آموزش ArcGIS Pro آمده‌اید، اولین چیزی که می‌بینید محیطی شلوغ با ده‌ها دکمه، زبانه و پنجره است. خبر خوب این است که پشت این ظاهر، نظم ساده‌ای وجود دارد. وقتی منطق چیدمان را بفهمید، هر ابزار تازه‌ای را در چند ثانیه پیدا می‌کنید. در این آموزش، رابط کاربری آرک جی ای اس پرو را قدم‌به‌قدم مرور می‌کنیم: ریبون، پنجره‌ها (Panes)، نماها (Views)، نوار وضعیت و راه‌های شخصی‌سازی محیط. این درس اولین گام از مجموعه‌ی آموزش آرک جی آی اس پرو در گیس‌لند است و رابط کاربری ArcGIS Pro را از صفر توضیح می‌دهد.

مسیر آموزش: این مطلب درس 1 از ۶۰ درس آموزش آرک جی آی اس پرو (ArcGIS Pro) از صفر تا پیشرفته است. تمرین‌ها و داده‌ها را در تمرین‌های ArcGIS Pro و داده‌های نمونه ArcGIS Pro پیدا می‌کنید؛ منابع مطالعه‌ی تکمیلی هم در بهترین کتاب‌های آرک جی آی اس پرو آمده است.

این مقاله اولین قسمت مجموعه‌ی آموزش مهارتی ArcGIS Pro در گیس‌لند است. اگر هنوز نرم‌افزار را نصب نکرده‌اید، ابتدا راهنمای نصب آرک جی آی اس پرو را ببینید.

نگاه کلی به رابط کاربری ArcGIS Pro: سه لایه‌ی اصلی

محیط ArcGIS Pro را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد که هر کدام کار مشخصی دارند:

• ریبون (Ribbon): نوار بالای برنامه که فرمان‌ها را در قالب زبانه و گروه نگه می‌دارد. یعنی «چه کاری می‌خواهید انجام دهید».
• پنجره‌ها (Panes): پنل‌های کناری مثل Contents و Catalog که جزئیات و تنظیمات را نشان می‌دهند. یعنی «روی چه چیزی کار می‌کنید».
• نماها (Views): فضای مرکزی که نقشه، صفحه‌آرایی، جدول یا کاتالوگ در آن باز می‌شود. یعنی «حاصل کار را کجا می‌بینید».

این تقسیم‌بندی کلید یادگیری سریع است. هر بار که دنبال فرمانی هستید، از خود بپرسید فرمان است، تنظیمات است یا نمایش. جواب، جای آن را در محیط به شما می‌گوید.

صفحه شروع و ورود به حساب

وقتی ArcGIS Pro را اجرا می‌کنید، پیش از هر چیز صفحه‌ی شروع باز می‌شود. اینجا پروژه‌های اخیر، قالب‌های پروژه‌ی جدید و بخش تنظیمات (Settings) را می‌بینید. اگر مجوز شما از نوع Named User است، باید با حساب ArcGIS Online یا پورتال سازمانی وارد شوید. نام کاربری شما بعداً گوشه‌ی بالا سمت راست برنامه نمایش داده می‌شود.

برای این آموزش یک پروژه‌ی ساده با قالب Map بسازید. جزئیات ساخت پروژه را در قسمت بعد، یعنی ساخت پروژه در ArcGIS Pro، کامل توضیح داده‌ایم.

ریبون: زبانه‌ها، گروه‌ها و زبانه‌های موقعیتی

ریبون جایگزین منوها و نوارابزارهای قدیمی ArcMap شده است. فرمان‌ها بر اساس نوع کار دسته‌بندی شده‌اند:

• Project: باز کردن، ذخیره، تنظیمات برنامه (Options) و مدیریت مجوز.
• Map: افزودن داده، نقشه پایه، ناوبری، انتخاب و ابزارهای پرس‌وجو.
• Insert: افزودن نقشه‌ی تازه، Layout، Toolbox و پوشه.
• Analysis: دسترسی به ابزارهای ژئوپروسسینگ، Python و ModelBuilder.
• View: باز و بسته کردن پنجره‌ها و تنظیم چیدمان محیط.
• Edit: ایجاد و ویرایش عوارض.
• Imagery و Share: کار با تصاویر و رستر، و انتشار نتیجه در وب.

هر زبانه از چند گروه تشکیل شده است. مثلاً در زبانه‌ی Map، گروه‌های Navigate، Layer، Selection و Inquiry کنار هم قرار دارند. نام گروه در پایین هر بخش نوشته شده و در آموزش‌ها معمولاً مسیر را به شکل «زبانه Map ← گروه Layer ← Add Data» می‌نویسیم.

زبانه‌های موقعیتی (Contextual Tabs)

یکی از ویژگی‌های مهم ArcGIS Pro این است که برخی زبانه‌ها فقط وقتی لازم باشند ظاهر می‌شوند. اگر در پنجره Contents روی یک لایه‌ی عارضه کلیک کنید، بالای ریبون زبانه‌های Feature Layer، Labeling و Data با رنگ متمایز نمایش داده می‌شوند. اگر روی لایه‌ی رستری کلیک کنید، زبانه‌های مربوط به رستر می‌آیند. پس اگر دنبال تنظیمات نمادشناسی یا برچسب یک لایه هستید و آن را پیدا نمی‌کنید، اول مطمئن شوید آن لایه انتخاب شده است.

جست‌وجوی فرمان (Command Search)

در بالای پنجره‌ی برنامه کادر جست‌وجویی وجود دارد که فرمان‌ها و ابزارها را با نام پیدا می‌کند. کافی است بخشی از نام را تایپ کنید، مثلاً Buffer یا Bookmark. این قابلیت برای روزهای اول یادگیری بسیار کمک‌کننده است، چون لازم نیست جای دقیق هر دکمه را حفظ باشید.

نوار دسترسی سریع (Quick Access Toolbar)

نوار کوچکی در بالاترین بخش پنجره که دکمه‌های ذخیره، باز کردن، Undo و Redo را دارد. می‌توانید با راست‌کلیک روی هر فرمان در ریبون و انتخاب Add to Quick Access Toolbar، فرمان‌های پرکاربرد خود را به آن اضافه کنید.

پنجره‌ها (Panes): جایی که بیشترین وقت را می‌گذرانید

پنجره‌ها در ArcGIS Pro جایگزین بسیاری از کادرهای محاوره‌ای قدیمی شده‌اند. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• Contents: فهرست لایه‌های نقشه‌ی فعال، ترتیب نمایش و روشن یا خاموش بودن آن‌ها. شرح کامل در آموزش مدیریت لایه‌ها در پنجره Contents آمده است.
• Catalog: دسترسی به همه‌ی منابع پروژه شامل نقشه‌ها، پوشه‌ها، ژئودیتابیس‌ها و جعبه‌ابزارها.
• Geoprocessing: جست‌وجو و اجرای ابزارهای تحلیلی.
• Symbology: تنظیم شیوه‌ی نمایش لایه.
• Attributes و Create Features: هنگام ویرایش داده استفاده می‌شوند.

جابه‌جا کردن و چسباندن پنجره‌ها

هر پنجره را می‌توانید با کشیدن نوار عنوانش جابه‌جا کنید. هنگام کشیدن، نشانگرهای کوچکی (Docking Targets) روی صفحه ظاهر می‌شوند. اگر پنجره را روی یکی از آن‌ها رها کنید، در همان سمت می‌چسبد. اگر روی وسط پنجره‌ی دیگری رها کنید، به شکل زبانه کنار آن قرار می‌گیرد. پنجره‌ای که در هیچ نشانگری رها شود شناور می‌ماند و می‌توانید آن را حتی به نمایشگر دوم ببرید.

از دکمه‌ی سنجاق (Auto Hide) هم برای جمع کردن موقت پنجره کنار صفحه استفاده کنید. این کار فضای بیشتری برای نقشه آزاد می‌کند.

نماها (Views): نقشه، Layout، جدول و کاتالوگ

بخش مرکزی برنامه محل باز شدن نماهاست. هر نما در یک زبانه باز می‌شود و می‌توانید چند نما را همزمان کنار هم ببینید:

• Map View: نمایش دوبعدی نقشه.
• Scene View: نمایش سه‌بعدی (محلی یا سراسری).
• Layout View: صفحه‌آرایی برای چاپ و خروجی.
• Table View: نمایش جدول توصیفی یک لایه.
• Catalog View: مرور منابع پروژه در اندازه‌ی بزرگ.

نکته‌ی مهم این است که ریبون به نمای فعال واکنش نشان می‌دهد. اگر Layout فعال باشد، فرمان‌های ریبون برای صفحه‌آرایی تغییر می‌کنند. اگر دکمه‌ای را خاکستری و غیرفعال دیدید، اول بررسی کنید کدام نما فعال است.

نوار وضعیت و اطلاعات پایین نقشه

پایین هر نمای نقشه، اطلاعاتی مثل مقیاس فعلی، مختصات محل نشانگر ماوس، تعداد عوارض انتخاب‌شده و دکمه‌ی توقف یا ازسرگیری ترسیم نمایش داده می‌شود. کادر مقیاس قابل ویرایش است و می‌توانید عدد دلخواه را مستقیم در آن بنویسید. واحد نمایش مختصات را هم می‌توانید از همین بخش عوض کنید، مثلاً از درجه‌ی اعشاری به درجه-دقیقه-ثانیه.

تمرین گام‌به‌گام: یک محیط کاری مرتب بسازید

1. ArcGIS Pro را اجرا کنید و یک پروژه‌ی جدید با قالب Map بسازید.
2. در زبانه‌ی View، از گروه Windows روی Catalog Pane کلیک کنید تا پنجره‌ی Catalog باز شود.
3. پنجره‌ی Catalog را بکشید و روی نشانگر سمت راست رها کنید تا در سمت راست بچسبد.
4. در زبانه‌ی Analysis روی Tools کلیک کنید. پنجره‌ی Geoprocessing باز می‌شود. آن را به شکل زبانه کنار Catalog قرار دهید.
5. در کادر Command Search کلمه‌ی Bookmark را بنویسید و ببینید چه نتایجی نمایش داده می‌شود.
6. روی لایه‌ی نقشه پایه در Contents کلیک کنید و به زبانه‌های موقعیتی که ظاهر می‌شوند دقت کنید.
7. در پایان، پروژه را با Ctrl+S ذخیره کنید. ArcGIS Pro چیدمان پنجره‌ها را همراه پروژه به خاطر می‌سپارد.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها در رابط ArcGIS Pro

• جست‌وجوی تنظیمات لایه بدون انتخاب آن: زبانه‌های موقعیتی فقط با انتخاب لایه ظاهر می‌شوند.
• بستن تصادفی Contents: از زبانه‌ی View و گروه Windows دوباره بازش کنید.
• گم شدن پنجره‌ی شناور: اگر پنجره‌ای پشت برنامه یا روی نمایشگر دیگر رفت، Reset Panes ساده‌ترین راه بازگرداندن آن است.
• مقایسه‌ی بیش از حد با ArcMap: بسیاری از فرمان‌ها نام یا جای تازه دارند. به جای حفظ کردن، از Command Search استفاده کنید.

پرسش‌های متداول

آیا رابط ArcGIS Pro فارسی دارد؟

بسته‌ی زبان رسمی فارسی برای ArcGIS Pro ارائه نشده است و بیشتر کاربران ایرانی با رابط انگلیسی کار می‌کنند. به همین دلیل در آموزش‌های گیس‌لند نام ابزارها را به انگلیسی و توضیح را به فارسی می‌آوریم.

تفاوت اصلی رابط ArcGIS Pro با ArcMap چیست؟

ArcMap منو و نوارابزار داشت و برای کاتالوگ و سه‌بعدی برنامه‌های جداگانه لازم بود. ArcGIS Pro همه را در یک برنامه با ریبون، پنجره‌های قابل جابه‌جایی و چند نمای همزمان جمع کرده است.

چطور چیدمان محیط را برای همه‌ی پروژه‌ها ثابت کنم؟

چیدمان پنجره‌ها همراه هر پروژه ذخیره می‌شود. اگر محیط دلخواهی ساختید، یک پروژه‌ی مرتب را به‌عنوان قالب ذخیره کنید و پروژه‌های بعدی را از همان قالب بسازید.

جمع‌بندی و قدم بعدی

رابط کاربری ArcGIS Pro بر سه پایه بنا شده است: ریبون برای فرمان‌ها، پنجره‌ها برای تنظیمات و نماها برای دیدن نتیجه. با زبانه‌های موقعیتی و Command Search، پیدا کردن هر ابزار ساده می‌شود. در قدم بعدی سراغ ساخت پروژه و ساختار پوشه‌ها می‌رویم و بعد افزودن داده به نقشه و ناوبری و بوکمارک را تمرین می‌کنیم.

اگر می‌خواهید آرک جی ای اس پرو را منظم و همراه با پروژه‌ی عملی یاد بگیرید، در ثبت‌نام دوره آرک جی آی اس پرو (مقدماتی) گیس‌لند شرکت کنید یا فهرست دوره‌های GisLand را ببینید. سرفصل کامل را در صفحه‌ی دوره آموزش ArcGIS Pro ببینید.

منبع: راهنمای رسمی Esri، ArcGIS Pro user interface