بخش بزرگی از کار روزانه در GIS، جابه‌جا شدن در نقشه است: بزرگ‌نمایی روی یک محله، برگشتن به کل استان، رفتن به یک مختصات مشخص یا ذخیره‌ی محدوده‌ای که مدام به آن سر می‌زنید. در این قسمت از آموزش ArcGIS Pro، ابزارهای ناوبری آرک جی ای اس پرو و ساخت و مدیریت بوکمارک را قدم‌به‌قدم تمرین می‌کنیم تا حرکت در نقشه برایتان سریع و بی‌دردسر شود. در ادامه، ناوبری نقشه در ArcGIS Pro را با چند تمرین کوتاه یاد می‌گیرید.
مسیر آموزش: این مطلب درس 4 از ۶۰ درس آموزش آرک جی آی اس پرو (ArcGIS Pro) از صفر تا پیشرفته است. تمرین‌ها و داده‌ها را در تمرین‌های ArcGIS Pro و داده‌های نمونه ArcGIS Pro پیدا می‌کنید؛ منابع مطالعه‌ی تکمیلی هم در بهترین کتاب‌های آرک جی آی اس پرو آمده است.
برای این آموزش یک پروژه با چند لایه لازم دارید. اگر هنوز داده‌ای اضافه نکرده‌اید، اول افزودن داده و لایه به نقشه در ArcGIS Pro را دنبال کنید.
ناوبری نقشه در ArcGIS Pro با ابزار Explore
در زبانه‌ی Map، گروه Navigate را می‌بینید. مهم‌ترین دکمه‌ی آن Explore است که ابزار پیش‌فرض حرکت در نقشه و صحنه‌ی سه‌بعدی است. وقتی Explore فعال است، ماوس این کارها را می‌کند:
- کلیک چپ و کشیدن: جابه‌جایی (Pan) نقشه.
- چرخاندن غلتک ماوس: بزرگ‌نمایی و کوچک‌نمایی حول محل نشانگر.
- کلیک راست و کشیدن: بزرگ‌نمایی پیوسته، بالا و پایین بردن ماوس مقدار زوم را کنترل می‌کند.
- نگه داشتن غلتک و کشیدن: جابه‌جایی، حتی وقتی ابزار دیگری فعال است.
- کلیک روی عارضه: باز شدن پنجره‌ی Pop-up با اطلاعات توصیفی آن عارضه.
در صحنه‌ی سه‌بعدی، Explore امکان چرخاندن و کج کردن دید را هم می‌دهد که در آموزش ساخت صحنه سه‌بعدی به آن می‌پردازیم.
دکمه‌های گروه Navigate
- Full Extent: نمایش کل محدوده‌ی همه‌ی لایه‌های نقشه.
- Fixed Zoom In و Fixed Zoom Out: بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی با گام ثابت حول مرکز نقشه.
- Previous Extent و Next Extent: برگشتن به محدوده‌ی قبلی یا جلو رفتن، مثل دکمه‌های عقب و جلوی مرورگر.
- Go To XY: رفتن به یک مختصات مشخص.
- Bookmarks: ساخت و استفاده از محدوده‌های ذخیره‌شده.
بزرگ‌نمایی به لایه و عوارض انتخاب‌شده
گاهی سریع‌ترین راه، رفتن مستقیم به داده است:
- روی لایه در پنجره‌ی Contents راست‌کلیک کنید و Zoom To Layer را بزنید تا کل گستره‌ی آن لایه نمایش داده شود.
- اگر چند عارضه را انتخاب کرده‌اید، در زبانه‌ی Map، گروه Selection، روی Zoom To Selection کلیک کنید.
- در جدول توصیفی هم با دوبار کلیک روی شماره‌ی سطر، نقشه روی همان عارضه زوم می‌کند.
انتخاب عوارض را در آموزش‌های Select By Attributes و Select By Location کامل یاد می‌گیرید.
کنترل دقیق مقیاس
پایین نمای نقشه کادر مقیاس وجود دارد. می‌توانید یکی از مقیاس‌های آماده را از فهرست انتخاب کنید یا عددی مثل 1:25000 را مستقیم بنویسید و Enter بزنید. کار با مقیاس ثابت به‌ویژه هنگام رقومی‌سازی و آماده‌کردن نقشه برای چاپ اهمیت دارد، چون جزئیات و اندازه‌ی نمادها به آن وابسته است.
کنار کادر مقیاس، مختصات محل نشانگر ماوس هم نمایش داده می‌شود. اگر بخواهید مختصات را با واحد دیگری ببینید، روی فلش کنار آن کلیک کنید و قالب نمایش را عوض کنید.
رفتن به یک مختصات با Go To XY
- در زبانه‌ی Map، گروه Navigate، روی Go To XY کلیک کنید. نوار کوچکی پایین نقشه باز می‌شود.
- واحد مختصات را انتخاب کنید؛ مثلاً درجه‌ی اعشاری یا متر.
- طول (X) و عرض (Y) را وارد کنید. مثلاً برای حوالی میدان آزادی تهران، طول حدود ۵۱٫۳۴ و عرض حدود ۳۵٫۷۰.
- یکی از دکمه‌های Pan، Zoom، Flash یا افزودن نشانه را بزنید تا نقشه به آن نقطه برود یا آن را نشان دهد.
دقت کنید ترتیب طول و عرض جابه‌جا نشود؛ این شایع‌ترین خطا در وارد کردن مختصات است.
جست‌وجوی مکان با پنجره Locate
در زبانه‌ی Map، گروه Inquiry، دکمه‌ی Locate پنجره‌ای باز می‌کند که می‌تواند نام مکان، آدرس، مختصات یا مقدار یک فیلد در لایه‌های نقشه را جست‌وجو کند. جست‌وجوی آدرس و نام مکان از سرویس آنلاین Esri استفاده می‌کند و به اینترنت و ورود به حساب نیاز دارد. جست‌وجو در لایه‌های خودتان را هم می‌توانید از تنظیمات همین پنجره فعال کنید.
بوکمارک: ذخیره‌ی محدوده‌های پرکاربرد
بوکمارک (Bookmark) محدوده‌ی فعلی نقشه را با یک نام ذخیره می‌کند تا هر وقت خواستید با یک کلیک به آن برگردید. فرض کنید روی سه منطقه‌ی شهری کار می‌کنید؛ به‌جای اینکه هر بار دنبالشان بگردید، برای هر کدام یک بوکمارک می‌سازید.
ساخت بوکمارک گام‌به‌گام
- نقشه را روی محدوده‌ی مورد نظر تنظیم کنید.
- در زبانه‌ی Map، گروه Navigate، روی Bookmarks کلیک کنید و New Bookmark را بزنید.
- یک نام روشن مثل
Mantaghe_06یا «منطقه ۶» بنویسید و در صورت تمایل توضیح کوتاهی اضافه کنید. - روی OK کلیک کنید. حالا با باز کردن فهرست Bookmarks و کلیک روی نام آن، نقشه به همان محدوده برمی‌گردد.
مدیریت بوکمارک‌ها
از فهرست Bookmarks گزینه‌ی Manage Bookmarks پنجره‌ای باز می‌کند که در آن می‌توانید بوکمارک‌ها را تغییر نام دهید، ترتیبشان را عوض کنید، محدوده‌ی یکی را با نمای فعلی به‌روز کنید یا آن را حذف کنید. همچنین می‌توانید بوکمارک‌ها را در فایلی با پسوند bkmx ذخیره کنید و در پروژه‌ی دیگری وارد کنید. این قابلیت برای تیم‌هایی که روی محدوده‌های مشترک کار می‌کنند بسیار مفید است.
بوکمارک‌ها در Layout هم کاربرد دارند: می‌توانید قاب نقشه را روی یک بوکمارک تنظیم کنید تا خروجی چاپی همیشه همان محدوده را نشان دهد. این را در آموزش ساخت Layout می‌بینید.
- اگر نقشه بیش از حد کند ترسیم می‌شود، با دکمه‌ی توقف ترسیم در پایین نقشه یا کلید F5 برای بازترسیم کار کنید و لایه‌های غیرضروری را خاموش نگه دارید.
- برای اندازه‌گیری فاصله و مساحت، از زبانه‌ی Map، گروه Inquiry، ابزار Measure را امتحان کنید.
- بوکمارک‌ها مخصوص هر نقشه‌اند. اگر پروژه چند نقشه دارد، بوکمارک‌های هر کدام جدا ذخیره می‌شوند.
- برای کار با دو نمایشگر، نقشه را در دو نما باز کنید و از زبانه‌ی View گزینه‌ی Link Views را برای همگام‌سازی حرکت دو نقشه بیازمایید.
اشتباهات رایج در ناوبری نقشه
- فعال ماندن ابزار انتخاب یا ویرایش: اگر با کشیدن ماوس نقشه جابه‌جا نمی‌شود، احتمالاً ابزار دیگری فعال است. دوباره Explore را بزنید یا کلید Esc را فشار دهید.
- زوم به لایه‌ای که سیستم مختصاتش اشتباه است: نقشه به نقطه‌ای دور، مثلاً نزدیک خط استوا، می‌رود. این نشانه‌ی مشکل مختصات است، نه مشکل ناوبری.
- نام‌گذاری مبهم بوکمارک‌ها: نام‌هایی مثل Bookmark1 بعد از چند هفته بی‌معنا می‌شوند.
پرسش‌های متداول
بوکمارک در ArcGIS Pro کجا ذخیره می‌شود؟
بوکمارک‌ها همراه نقشه داخل فایل پروژه (aprx) ذخیره می‌شوند. برای استفاده در پروژه‌ی دیگر، آن‌ها را از Manage Bookmarks به فایل bkmx خروجی بگیرید.
چطور به یک مختصات UTM بروم؟
در ابزار Go To XY واحد را روی متر یا قالب UTM بگذارید و مقادیر را وارد کنید. مطمئن شوید زون UTM با داده‌ی شما یکی است.
چرا Full Extent نقشه را خیلی کوچک نشان می‌دهد؟
Full Extent گستره‌ی همه‌ی لایه‌ها را در نظر می‌گیرد. اگر یک لایه، مثلاً نقشه پایه‌ی جهانی یا لایه‌ای با مختصات اشتباه، گستره‌ی بزرگی دارد، نتیجه کوچک می‌شود. در این حالت از Zoom To Layer روی لایه‌ی اصلی استفاده کنید.
جمع‌بندی و قدم بعدی
با Explore، دکمه‌های گروه Navigate، Go To XY و بوکمارک‌ها می‌توانید در هر نقشه‌ای سریع و دقیق حرکت کنید. این چهار آموزش، یعنی رابط کاربری، ساخت پروژه، افزودن داده و ناوبری، پایه‌ی کار با آرک جی ای اس پرو هستند. در قدم بعدی سراغ کار با پنجره Catalog می‌رویم.
اگر می‌خواهید این مهارت‌ها را با پروژه‌ی واقعی و زیر نظر مدرس تمرین کنید، ثبت‌نام دوره آرک جی آی اس پرو (مقدماتی) گیس‌لند را ببینید. سرفصل کامل را در صفحه‌ی دوره آموزش ArcGIS Pro ببینید.
منبع: راهنمای رسمی Esri، Navigation in ArcGIS Pro و Bookmarks
بدون دیدگاه