اتصال جداول (Join و Relate) در آرک‌جی‌ای‌اس پرو

داده‌ی مکانی به‌تنهایی کامل نیست. نقشه‌ی محله‌ها شاید فقط نام و کد محله را داشته باشد، اما جمعیت در فایل اکسل مرکز آمار، پروانه‌های ساختمانی در پایگاه داده‌ی شهرداری و شکایت‌های شهروندان در جدولی دیگر است. اتصال جدول در ArcGIS Pro راهی است که این اطلاعات پراکنده را به عوارض روی نقشه پیوند می‌دهد، بدون آنکه مجبور باشید داده‌ها را دستی کپی کنید. در این آموزش ArcGIS Pro همه‌ی روش‌های پیوند داده را از ساده تا پیشرفته یاد می‌گیرید و می‌فهمید کدام روش برای کدام موقعیت درست است.

روش‌هایی که در این فصل بررسی می‌کنیم عبارت‌اند از: Join برای پیوند یک‌به‌یک یا چندبه‌یک، Relate برای رابطه‌ی یک‌به‌چند، Spatial Join برای پیوند بر اساس موقعیت مکانی، Relationship Class برای رابطه‌ی دائمی در ژئودیتابیس و آنوتیشن Feature-linked که متن را به عارضه گره می‌زند. پیش‌نیاز این فصل آشنایی با جدول توصیفی و پیکربندی لایه در ArcGIS Pro است.

🔗 روش‌های اتصال جدول در ArcGIS Pro در یک نگاه

پیش از رفتن سراغ مراحل، بهتر است تصویر کلی را ببینید. انتخاب روش اشتباه رایج‌ترین دلیل نتیجه‌ی غلط در پیوند داده‌هاست؛ مثلاً اگر برای رابطه‌ی یک‌به‌چند از Join استفاده کنید، فقط اولین رکورد مرتبط نمایش داده می‌شود و بقیه بی‌صدا نادیده گرفته می‌شوند.

🔑 مفاهیم پایه: فیلد کلید، جدول هدف و جدول اتصال

در هر پیوند مبتنی بر فیلد، دو جدول داریم: جدول هدف (Target یا Input) که معمولاً لایه‌ی روی نقشه است و جدول اتصال (Join table) که اطلاعات اضافه از آن می‌آید. فیلد کلید فیلدی است که در هر دو جدول مقدار مشترک دارد، مثل کد محله، کد ملی قطعه یا شناسه‌ی مشترک. برای موفقیت پیوند سه شرط لازم است:

• مقادیر فیلد کلید در دو جدول دقیقاً یکسان باشند؛ «۱۰۱» فارسی با «101» انگلیسی یکسان نیست و فاصله‌ی اضافه هم تطبیق را خراب می‌کند.
• نوع داده‌ی دو فیلد سازگار باشد؛ مثلاً هر دو عدد صحیح یا هر دو متن. پیوند فیلد متنی با عددی معمولاً شکست می‌خورد.
• در جدول اتصال، برای Join یک‌به‌یک، کلید یکتا باشد. اگر یک کد چند بار تکرار شده باشد، فقط یکی از آن‌ها به عارضه می‌چسبد.

🧷 Join کردن دو جدول با Add Join

Join رایج‌ترین روش اتصال جدول در ArcGIS Pro است. پس از Join، فیلدهای جدول اتصال در جدول توصیفی لایه ظاهر می‌شوند و می‌توانید با آن‌ها نمادشناسی کنید، برچسب بزنید یا تحلیل انجام دهید. فرض کنید لایه‌ی محله‌ها را دارید و جدولی اکسلی از جمعیت هر محله با ستون کد محله.

1. ۱جدول اتصال (مثلاً شیت اکسل یا جدول ژئودیتابیس) را به نقشه اضافه کنید تا در بخش Standalone Tables پنجره‌ی Contents دیده شود.
2. ۲جدول توصیفی جدول اتصال را باز کنید و مطمئن شوید ستون کلید و مقادیرش درست هستند.
3. ۳در Contents روی لایه‌ی محله‌ها راست‌کلیک کنید، به Joins and Relates بروید و Add Join را بزنید.
4. ۴در Input Table لایه‌ی محله‌ها و در Input Field فیلد کد محله را انتخاب کنید.
5. ۵در Join Table جدول جمعیت و در Join Field ستون کد محله را انتخاب کنید.
6. ۶گزینه‌ی Keep all input records را بر اساس نیاز تعیین کنید (توضیح در ادامه).
7. ۷در صورت نیاز گزینه‌ی Index join fields را فعال کنید تا روی جدول‌های بزرگ سرعت بالاتر برود.
8. ۸روی دکمه‌ی Validate Join در همان پنجره کلیک کنید و پیام‌ها را بخوانید.
9. ۹OK را بزنید. جدول توصیفی لایه را باز کنید؛ ستون‌های جدول اتصال در سمت راست اضافه شده‌اند.

⚖️ Keep all input records: تطبیق داخلی یا خارجی؟

🔢 Join یک‌به‌چند (One to many)

در نسخه‌های جدید ArcGIS Pro، ابزار Add Join پارامتری به نام Join Operation دارد. حالت پیش‌فرض Join one to first است که فقط اولین رکورد تطبیق را می‌آورد. با انتخاب Join one to many، برای هر رکورد مرتبط یک ردیف در جدول نتیجه ساخته می‌شود؛ یعنی ممکن است یک محله چند بار در جدول دیده شود. این حالت برای خروجی گرفتن و تحلیل مفید است، اما برای نمادشناسی ساده‌ی نقشه معمولاً Relate یا خلاصه‌سازی جدول پیش از Join گزینه‌ی تمیزتری است.

💾 دائمی کردن نتیجه‌ی Join

Join فقط در لایه‌ی پروژه وجود دارد و اگر لایه را در پروژه‌ی دیگری اضافه کنید، فیلدهای اتصال‌یافته آنجا نیستند. برای ذخیره‌ی دائمی دو راه دارید:

• روی لایه راست‌کلیک کنید و از Data گزینه‌ی Export Features را بزنید. خروجی یک کلاس عارضه‌ی جدید با همه‌ی فیلدهای Join شده است.
• از ابزار Join Field استفاده کنید که فیلدهای انتخابی را به‌طور دائم به جدول اصلی اضافه می‌کند. این ابزار داده‌ی اصلی را تغییر می‌دهد، پس پیش از اجرا نسخه‌ی پشتیبان بگیرید.

🧹 مدیریت و حذف Joinها

یک لایه می‌تواند چند Join هم‌زمان داشته باشد؛ مثلاً جمعیت از یک جدول و درآمد از جدولی دیگر. برای دیدن فهرست آن‌ها، Layer Properties را باز کنید و صفحه‌ی Joins را ببینید. از همین صفحه می‌توانید Join جدید اضافه کنید یا Join موجود را بردارید. راه سریع‌تر، راست‌کلیک روی لایه و Joins and Relates > Remove Join یا Remove All Joins است.

ترتیب Joinها مهم است: اگر Join دوم بر اساس فیلدی از جدول Join اول ساخته شده باشد، حذف Join اول Join دوم را هم بی‌اثر می‌کند. همچنین هرچه تعداد Joinها بیشتر باشد، باز شدن جدول و رسم نقشه کندتر می‌شود. برای پروژه‌هایی که مرتب استفاده می‌شوند، بعد از نهایی شدن داده، نتیجه را با Export Features ثابت کنید و لایه‌ی سبک بدون Join را در نقشه نگه دارید. این کار انتقال پروژه به همکاران را هم ساده‌تر می‌کند، چون دیگر به مسیر جدول‌های جانبی وابسته نیست.

🏷️ برچسب‌گذاری عوارض با فیلدهای جدول متصل

پس از Join، فیلدهای جدول اتصال مثل فیلدهای خود لایه در دسترس برچسب‌گذاری هستند. تنها تفاوت این است که نام آن‌ها با پیشوند نام جدول نمایش داده می‌شود؛ مثلاً Population.Pop_1400.

1. ۱لایه را در Contents انتخاب کنید و زبانه‌ی Labeling را باز کنید.
2. ۲روی Label کلیک کنید تا برچسب‌ها روشن شوند.
3. ۳در کادر Field فهرست را باز کنید؛ فیلدهای جدول اتصال با پیشوند نام جدول دیده می‌شوند. فیلد جمعیت را انتخاب کنید.
4. ۴برای ترکیب نام محله و جمعیت، روی دکمه‌ی Expression (کنار Field) کلیک کنید تا پنجره‌ی Label Class باز شود.
5. ۵Language را روی Arcade بگذارید و عبارتی مثل نمونه‌ی زیر بنویسید. سپس Apply را بزنید.

$feature['Neighborhoods.Name'] + TextFormatting.NewLine + "جمعیت: " + Text($feature['Population.Pop_1400'], '#,###')

🔍 کوئری روی جدول متصل‌شده

یکی از کاربردهای اصلی Join این است که بتوانید عوارض را بر اساس داده‌ی جدول دیگر انتخاب کنید؛ مثلاً «محله‌هایی که جمعیتشان بیش از ۵۰٬۰۰۰ نفر است».

1. ۱در زبانه‌ی Map روی Select By Attributes کلیک کنید.
2. ۲در Input Rows لایه‌ی Join شده را انتخاب کنید و Selection type را روی New selection بگذارید.
3. ۳روی New expression کلیک کنید. در فهرست فیلدها، فیلد جمعیت را که با نام جدول اتصال مشخص شده انتخاب کنید.
4. ۴عملگر is greater than را انتخاب و مقدار 50000 را وارد کنید.
5. ۵برای دیدن متن SQL، دکمه‌ی SQL را روشن کنید. عبارت شبیه Population.Pop_1400 > 50000 خواهد بود.
6. ۶روی Verify (آیکون تیک) کلیک کنید تا عبارت بررسی شود و سپس OK را بزنید.
7. ۷تعداد عوارض انتخاب‌شده را در پایین جدول توصیفی یا نوار وضعیت نقشه ببینید.

🪢 ساخت و استفاده از Relate برای رابطه‌ی یک‌به‌چند

فرض کنید لایه‌ی قطعات زمین دارید و جدولی از پروانه‌های ساختمانی که برای هر قطعه ممکن است چند پروانه در سال‌های مختلف ثبت شده باشد. اگر Join کنید، فقط یکی از پروانه‌ها به هر قطعه می‌چسبد. Relate داده‌ها را ادغام نمی‌کند، بلکه یک مسیر رفت‌وبرگشت بین دو جدول می‌سازد؛ با انتخاب یک قطعه، همه‌ی پروانه‌های مرتبطش را می‌بینید و برعکس.

1. ۱جدول پروانه‌ها را به نقشه اضافه کنید.
2. ۲روی لایه‌ی قطعات راست‌کلیک کنید، به Joins and Relates بروید و Add Relate را بزنید.
3. ۳در Input Table لایه‌ی قطعات و در Input Field فیلد شناسه‌ی قطعه (مثلاً Parcel_ID) را انتخاب کنید.
4. ۴در Related Table جدول پروانه‌ها و در Related Field فیلد شناسه‌ی قطعه در آن جدول را انتخاب کنید.
5. ۵در Relate Name نامی گویا بنویسید؛ مثلاً Parcel_Permits. این نام در منوها نمایش داده می‌شود.
6. ۶Cardinality را روی One to many بگذارید و OK را بزنید.

🧭 پیمایش رابطه در جدول و Pop-up

1. ۱با ابزار Select روی نقشه یک یا چند قطعه را انتخاب کنید.
2. ۲جدول توصیفی لایه‌ی قطعات را باز کنید. از منوی جدول (دکمه‌ی سه‌خط بالای جدول) به Related Data بروید و نام Relate را انتخاب کنید.
3. ۳جدول پروانه‌ها باز می‌شود و فقط رکوردهای مرتبط با قطعات انتخاب‌شده انتخاب شده‌اند. با دکمه‌ی Show selected records فقط آن‌ها را ببینید.
4. ۴مسیر برعکس هم کار می‌کند: در جدول پروانه‌ها چند پروانه را انتخاب کنید و از Related Data به لایه‌ی قطعات بروید تا قطعات آن‌ها روی نقشه انتخاب شوند.
5. ۵با کلیک روی یک قطعه، در پنجره‌ی Pop-up هم بخشی برای رکوردهای مرتبط دیده می‌شود که می‌توانید آن را باز کنید.

📍 اتصال مکانی (Spatial Join)؛ پیوند بدون فیلد مشترک

گاهی دو لایه هیچ فیلد مشترکی ندارند اما رابطه‌ی مکانی دارند؛ مثلاً نقاط حوادث و چندضلعی محله‌ها. می‌خواهید بدانید هر حادثه در کدام محله رخ داده یا هر محله چند حادثه دارد. Spatial Join فیلدهای یک لایه را بر اساس موقعیت به لایه‌ی دیگر منتقل می‌کند. در این فصل به‌عنوان یکی از روش‌های پیوند داده با آن آشنا می‌شوید؛ تنظیمات تحلیلی پیشرفته‌تر آن در درس جداگانه‌ی تحلیل برداری می‌آید.

🛠️ روش اول: Add Spatial Join روی لایه

1. ۱روی لایه‌ی هدف (مثلاً محله‌ها) راست‌کلیک کنید، به Joins and Relates بروید و Add Spatial Join را بزنید.
2. ۲در Target Features لایه‌ی محله‌ها و در Join Features لایه‌ی حوادث را انتخاب کنید.
3. ۳در Match Option رابطه‌ی مکانی را تعیین کنید؛ برای نقطه در چندضلعی معمولاً Intersect یا Contains مناسب است.
4. ۴OK را بزنید. جدول محله‌ها اکنون فیلد Join_Count و فیلدهای حوادث را دارد.

🛠️ روش دوم: ابزار Spatial Join و خروجی دائمی

1. ۱در زبانه‌ی Analysis روی Tools کلیک کنید و ابزار Spatial Join را جست‌وجو کنید.
2. ۲Target Features و Join Features را تعیین کنید و در Output Feature Class نام خروجی را بنویسید.
3. ۳در Join Operation گزینه‌ی Join one to one را برای شمارش و خلاصه یا Join one to many را برای یک ردیف به ازای هر تطبیق انتخاب کنید.
4. ۴گزینه‌ی Keep All Target Features را فعال بگذارید تا محله‌های بدون حادثه هم با شمار صفر در خروجی بمانند.
5. ۵در بخش Fields (Field Map) می‌توانید برای هر فیلد قانون ادغام تعیین کنید؛ مثلاً برای فیلد خسارت، Sum یا Mean.
6. ۶Match Option و در صورت نیاز Search Radius را تعیین کنید و Run را بزنید.

📝 ساخت آنوتیشن Feature-linked

آنوتیشن متنی است که مثل یک عارضه در ژئودیتابیس ذخیره می‌شود: جای ثابت دارد، قابل ویرایش و جابه‌جایی دستی است و در هر مقیاسی همان‌جا می‌ماند. نوع Feature-linked یک قدم جلوتر است: هر متن با یک کلاس رابطه به عارضه‌ی خودش گره خورده است. اگر عارضه را جابه‌جا کنید، متن هم با آن حرکت می‌کند؛ اگر مقدار فیلد را تغییر دهید، متن به‌روز می‌شود و اگر عارضه را حذف کنید، متن هم حذف می‌شود.

🛠️ مراحل تبدیل برچسب به آنوتیشن Feature-linked

1. ۱مطمئن شوید لایه‌ی مبدأ یک کلاس عارضه در ژئودیتابیس است (Shapefile پشتیبانی نمی‌شود) و برچسب‌های آن با فیلد و ظاهر دلخواه تنظیم شده‌اند.
2. ۲به مقیاس مرجع مناسب بروید. روی نقشه در Contents راست‌کلیک کنید و از Reference Scale گزینه‌ی Set Reference Scale را بزنید؛ اندازه‌ی متن آنوتیشن نسبت به این مقیاس ثابت می‌شود.
3. ۳روی لایه‌ی برچسب‌دار راست‌کلیک کنید و Convert Labels > Convert Labels To Annotation را بزنید (یا ابزار Convert Labels To Annotation را از جعبه‌ابزار Cartography اجرا کنید).
4. ۴در Output Geodatabase همان ژئودیتابیسی را انتخاب کنید که کلاس عارضه در آن است؛ این شرط برای Feature-linked الزامی است.
5. ۵گزینه‌ی Create feature-linked annotation را فعال کنید.
6. ۶در Extent تعیین کنید کل داده یا فقط محدوده‌ی فعلی تبدیل شود.
7. ۷گزینه‌ی Convert unplaced labels را در صورت نیاز فعال کنید تا برچسب‌هایی که جا نشده بودند هم تبدیل شوند و بعداً دستی جابه‌جا شوند.
8. ۸Run را بزنید. یک کلاس آنوتیشن و یک کلاس رابطه در ژئودیتابیس ساخته می‌شود و برچسب‌های پویا خاموش می‌شوند.

🏛️ ساخت و استفاده از Relationship Class با داده‌های موجود

Relationship Class رابطه‌ای دائمی است که در خود ژئودیتابیس ذخیره می‌شود. برخلاف Relate، در همه‌ی پروژه‌ها، Pop-upها، ویرایش و حتی لایه‌های منتشرشده در ArcGIS Online کار می‌کند. همچنین می‌تواند قانون داشته باشد؛ مثلاً حذف تیر برق، ترانسفورماتورهای روی آن را هم حذف کند. طبق راهنمای Esri، ابزار Create Relationship Class در هر سه سطح لایسنس در دسترس است.

🧩 مفاهیم اصلی Relationship Class

🛠️ مراحل ساخت با ابزار Create Relationship Class

1. ۱مطمئن شوید جدول مبدأ و مقصد هر دو در یک ژئودیتابیس هستند. اگر جدول اکسل یا dbf دارید، ابتدا آن را با Export Table به همان ژئودیتابیس منتقل کنید.
2. ۲در پنجره‌ی Geoprocessing ابزار Create Relationship Class را باز کنید.
3. ۳Origin Table را لایه‌ی قطعات و Destination Table را جدول پروانه‌ها انتخاب کنید و در Output Relationship Class نامی مثل Parcel_Permit_Rel بنویسید.
4. ۴Relationship Type را Simple بگذارید (پروانه‌ها پس از حذف قطعه باید در بایگانی بمانند).
5. ۵در Forward Path Label بنویسید «پروانه‌ها» و در Backward Path Label بنویسید «قطعه».
6. ۶Message Direction را برای رابطه‌ی ساده روی None بگذارید.
7. ۷Cardinality را One to many (1:M) انتخاب کنید و گزینه‌ی Relationship class is attributed را خاموش بگذارید.
8. ۸در Origin Primary Key فیلد شناسه‌ی قطعه در لایه‌ی قطعات و در Origin Foreign Key فیلد شناسه‌ی قطعه در جدول پروانه‌ها را انتخاب کنید و Run را بزنید.

🧪 آزمون رابطه

1. ۱لایه‌ی قطعات را دوباره به نقشه اضافه کنید (یا نقشه را تازه کنید) تا رابطه شناخته شود.
2. ۲روی یک قطعه کلیک کنید. در Pop-up زیر اطلاعات قطعه، بخش «پروانه‌ها» با فهرست رکوردهای مرتبط ظاهر می‌شود.
3. ۳در پنجره‌ی Attributes (زبانه‌ی Edit) قطعه را انتخاب کنید؛ رکوردهای مرتبط زیر آن به شکل درختی دیده می‌شوند و از همین‌جا می‌توانید رکورد مرتبط جدید اضافه کنید.
4. ۴در جدول توصیفی، از منوی Related Data نام رابطه را انتخاب کنید تا مثل Relate بین دو جدول حرکت کنید.

📊 ترفند حرفه‌ای: خلاصه‌سازی جدول یک‌به‌چند پیش از Join

بسیاری از پرسش‌ها در واقع به یک عدد خلاصه برای هر عارضه نیاز دارند، نه به همه‌ی رکوردهای مرتبط: «هر قطعه چند پروانه دارد؟»، «جمع مساحت پروانه‌های هر محله چقدر است؟» یا «آخرین تاریخ بازدید هر چاه کی بوده؟». در این حالت بهترین راه این است که ابتدا جدول یک‌به‌چند را خلاصه کنید تا برای هر کلید فقط یک ردیف بماند و سپس آن را Join کنید.

1. ۱در پنجره‌ی Geoprocessing ابزار Summary Statistics را باز کنید.
2. ۲در Input Table جدول پروانه‌ها را انتخاب کنید و در Output Table نامی مثل Permits_Summary در ژئودیتابیس پروژه بنویسید.
3. ۳در Statistics Field(s) فیلدهایی را که باید خلاصه شوند و نوع آماره را تعیین کنید؛ مثلاً فیلد مساحت با Sum و فیلد تاریخ با Max.
4. ۴در Case field فیلد کلید، یعنی شناسه‌ی قطعه، را انتخاب کنید تا آمار برای هر قطعه جداگانه محاسبه شود.
5. ۵Run را بزنید. جدول خروجی برای هر قطعه یک ردیف و فیلدی به نام FREQUENCY (تعداد رکوردها) دارد.
6. ۶جدول خلاصه را با Add Join به لایه‌ی قطعات وصل کنید. اکنون می‌توانید با فیلد FREQUENCY نقشه‌ی «تعداد پروانه در هر قطعه» بسازید.

🧪 تمرین عملی: پیوند داده‌های محله، جمعیت و حوادث

1. ۱داده‌ی نمونه‌ی محله‌ها، جدول جمعیت (اکسل) و نقاط حوادث را از داده های آرک جی آی اس پرو بردارید و در پروژه‌ی Practice_Ch03 اضافه کنید.
2. ۲جدول اکسل را با Export Table به ژئودیتابیس پروژه منتقل کنید و با Validate Join کلید را آزمایش کنید.
3. ۳جدول جمعیت را با Add Join به محله‌ها وصل کنید و با Graduated Colors نقشه‌ی جمعیت بسازید.
4. ۴برچسبی با Arcade بسازید که نام محله و جمعیت را در دو خط نشان دهد.
5. ۵با Select By Attributes محله‌های بالای ۵۰٬۰۰۰ نفر را انتخاب کنید و تعدادشان را یادداشت کنید.
6. ۶با ابزار Spatial Join تعداد حوادث هر محله را محاسبه کنید و محله‌ی دارای بیشترین حادثه را پیدا کنید.
7. ۷یک جدول پروانه‌ی نمونه بسازید و بین محله‌ها و پروانه‌ها یک Relationship Class یک‌به‌چند ایجاد کنید؛ در Pop-up نتیجه را بررسی کنید.
8. ۸اگر لایسنس Standard دارید، برچسب‌ها را به آنوتیشن Feature-linked تبدیل کنید، یک محله را جابه‌جا کنید و حرکت متن را ببینید.

🐞 خطاهای رایج اتصال جدول و راه‌حل

❓ پرسش‌های متداول درباره اتصال جدول در ArcGIS Pro

🏁 جمع‌بندی

در این فصل همه‌ی روش‌های اتصال جدول در ArcGIS Pro را دیدید: Join برای افزودن فیلدها، برچسب و کوئری روی جدول متصل، Relate برای رابطه‌ی یک‌به‌چند، Spatial Join برای پیوند مکانی، آنوتیشن Feature-linked و Relationship Class برای رابطه‌ی دائمی در ژئودیتابیس. قانون طلایی این است که پیش از هر پیوند، کلیدها را آزمایش کنید و روش را بر اساس نوع رابطه انتخاب کنید. اگر این فصل را با داده‌ی واقعی سازمان خودتان تمرین کنید، خیلی زود می‌بینید که بیشتر پرسش‌های مدیریتی، از شمارش پروانه‌ها تا گزارش جمعیت، با ترکیب درست همین چند ابزار جواب داده می‌شوند. در فصل بعد سراغ ویرایش عوارض موجود: Reshape، Split، Merge و Align می‌رویم.

🎓 اگر می‌خواهید این مباحث را با داده‌ی واقعی، تمرین تصحیح‌شده و پشتیبانی مدرس یاد بگیرید، سرفصل دوره آرک جی آی اس پرو گیس‌لند را ببینید. برای نصب نرم‌افزار هم راهنمای نصب آرک جی آی اس پرو و برای منابع مطالعه‌ی بیشتر صفحه‌ی کتاب آرک جی آی اس پرو را ببینید.

🔗 مطالب پایه‌ی مرتبط: آشنایی با رابط کاربری ArcGIS Pro، ساخت پروژه در ArcGIS Pro، افزودن داده در ArcGIS Pro و پیمایش نقشه و بوکمارک در ArcGIS Pro.